Select Page

Plast

Plast er mjög nytsamlegt en við erum að nota of mikið af því. Við þurfum að draga verulega úr notkun þess, endurnota og endurvinna.

„Á Íslandi er magn umbúðaplastúrgangs um 47 kg á hvern íbúa á ári hverju“

Notkun á plasti er orðin hluti af okkar daglega lífi með öllum sínum kostum og göllum. Plast er eiginlega út um allt, t.d. í matvælaumbúðum, einnota og margnota borðbúnaði, tölvum, leikföngum, fötum og burðarpokum. Plast var uppgötvað í kringum aldamótin 1900 og varð strax mikilvægur staðgengill fyrir vörur sem gerðar voru úr dýrum s.s. horn, skjalbökuskeljar o.fl. 

Plast er mjög nytsamlegt og uppfinning þess hefur haft í för með sér aukin lífsgæði. Til dæmis er plast mikilvægur hluti í ýmsum öryggisbúnaði, svo sem öryggishjálmum- og gleraugum og barnabílstólum. Plast hefur gert bíla og flugvélar léttari og þar af leiðandi sparað jarðefnaeldsneyti. Notkun plasts í matvælaiðnaðinum hefur aukið geymsluþol margra vara sem aftur dróg úr matarsóun og ýtti undir matvælaöryggi. Plast er líka mjög mikilvægt efni í heilbrigðisþjónustu þar sem það getur stutt við sóttvarnir og hreinlæti. 

Hvað er plast?

Plast er samheiti yfir mörg efnasambönd sem eiga það sameiginlegt að vera svokallaðar fjölliður sem íblöndunarefnum eða öðrum efnum hefur verið bætt við. Algengast er að plast sé framleitt úr jarðefnaeldsneyti en jafnframt hefur framleiðsla á plasti úr öðrum efnum, s.s. úr sykurreyr eða sterkju, rutt sér til rúms á undanförnum árum. Plast hverfur ekki eða eyðist við náttúrulegt niðurbrot, heldur brotnar það niður í smærri og smærri hluta og verður að endingu að svokölluðu örplasti.

Örplast

Örplast er heiti yfir smáar plastagnir sem eru minni en 5 mm að stærð.

Örplasti er gjarnan skipt í tvær tegundir eftir því hvort það var framleitt sem örplast eða varð til við niðurbrot á stærri plasthlutum. Í sumum tilfellum er örplast framleitt í tilteknum tilgangi, s.s. plastþræðir í fatnað, örperlur í snyrtivörur og plastkorn sem notuð eru sem hráefni í almenna plastframleiðslu. Örplast getur hins vegar líka orðið til við aflræna veðrun og niðurbrot stærri plasthluta sem berast út í umhverfið, t.d. drykkjarflaskna, veiðarfæra, plastumbúða og plastpoka. Ekki skiptir máli af hvorum þessara uppruna örplastið er þegar það hefur borist í umhverfið, það veldur sama skaða.

Lífplast

Lífplast er samheiti yfir plasttegundir sem framleiddar eru úr lífmassa í stað jarðefnaeldsneytis.

Einn helsti kosturinn við notkun lífplasts er að efnið er framleitt úr endurnýjanlegum auðlindum, sem olíulindir eru ekki. Helstu hráefni sem notuð eru í lífplast eru maís, sykurreyr, sykur og hálmur. Umhverfisávinningur framleiðslunnar eykst enn frekar þegar aukaafurðir frá annarri framleiðslu eru nýttar.

Orðið lífplast er notað bæði yfir lífbrjótanlegt plast og plast sem brotnar ekki niður. Um 1/3 lífplasts sem er framleitt er lífbrjótanlegt en hitt er lífplast sem brotnar ekki niður.

Lífplast sem brotnar ekki niður er framleitt úr lífmassa en hefur alveg sömu uppbyggingu og hefðbundið plast og flokkast því sem slíkt, t.d. til endurvinnslu. Það er því mikilvægt að skilja á milli lífplasts sem á að fara í plastendurvinnslu og lífplasts sem er lífbrjótanlegt. Þessi tegund plasts er notuð í auknum mæli í samsettum umbúðum, til dæmis í plasttappa á drykkjarvörufernum.
Dæmi: bio-PE, bio-PET, bio-PA og bio-PP.
Kostir: úr endurnýjanlegum auðlindum.
Ókostir: hefur sömu skaðlegu áhrif og hefðbundið plast ef það endar í náttúrunni.

Lífbrjótanlegt plast (lífplast sem brotnar niður/jarðgerðanlegt plast) hefur sömu eiginleika og annað lífrænt efni, þ.e. að það brotnar niður í vatn, CO2, lífmassa og metan. Niðurbrotið tekur um 10 vikur ef hita- og rakastig er hentugt og réttar örverur eru til staðar. Þessar tegundir plasts hafa verið notaðar í plastpoka, penna og í stað einnota borðbúnaðar svo eitthvað sé nefnt.
Dæmi: PLA (polylactic acid) og PHA (polyhydroxyalkanoates).
Kostir: úr endurnýjanlegum auðlindum. Getur brotnað niður í náttúrunni séu réttar aðstæður fyrir hendi. Hins vegar tekur það yfirleitt mun lengri tíma og brotnar að líkindum aldrei alveg niður vegna þess að réttar aðstæður eru ekki fyrir hendi. Að geta brotnað niður er mikilvægur eiginleiki ef efnið fær ekki rétta úrgangsmeðhöndlun og endar í náttúrunni.  Það er þó alls ekki æskilegt, sér í lagi á Íslandi og þegar lífplast lendir í sjónum. Plast hefur fundist í flestum tegundum sjófugla og fiska en ef lífbrjótanlegt plast kemst í meltingarfæri þessara dýra brotnar það niður og verður að fæðu í stað þess að safnast upp eins og hefðbundið plast. Því hefur lífbrjótanlega plastið ekki sömu óæskilegu áhrif á lífverur og hefðbundið plast eða lífplast sem brotnar ekki niður.
Ókostir: úrgangsmeðhöndlun getur ruglað neytendur í ríminu; á ekki heima í plastendurvinnslu heldur flokkast sem lífrænn úrgangur eða almennur úrgangur. Ef lífbrjótanlegt plast er flokkað með hefðbundnu plasti getur það dregið úr möguleikum til endurvinnslu plastefnanna og jafnvel leitt til þess að ekki er hægt að senda innihald viðkomandi gáms til endurvinnslu. Fyrir þá sem eru með heimajarðgerð er gott að hafa í huga að ákjósanleg skilyrði til niðurbrots lífplasts eru ekki alltaf til staðar í heimajarðgerð og getur lífplastið því stundum hægt á niðurbroti í jarðgerðartunnu.

Mikilvægt er að gera sér grein fyrir því að með því að skipta úr hefðbundnu plasti yfir í lífplast leysum við ekki endilega þau vandamál sem plastinu fylgja. Lífplast brotnar hægt eða alls ekki niður í náttúrunni og lífbrjótanlegt plast getur skemmt fyrir plastendurvinnslu ef það endar þar.

 

Hér má sjá tegundir lífplasts og hefðbundins plasts og hvort þær séu
lífbrjótanlegar eða ekki, mynd: Sorpa.

Plastmerkingar

Plast er oft einkennt með þríhyrning með tölu inni í sem endurspeglar tegund fjölliðu.

Plast er ekki bara plast heldur eru til margar mismunandi gerðir af því og til að ná fram ákjósanlegum eiginleikum eins og mýkt, endingu, hörku og að það brenni síður er ýmsum efnum bætt út í það.

Til að einkenna hvernig fjölliður um ræðir er oft notast við plastmerkingar, sem er þríhyrningur með númeri inn í sem táknar mismunandi fjölliður.

 

Númer Skammstöfun Heiti Dæmi Endurvinnsla
1 PET Polyethylen terephthalat Gosflöskur, flíspeysur Hentar vel til endurvinnslu
2 HDPE Polyethylen – High Density (HDPE) Umbúðir fyrir snyrtivörur Hentar vel til endurvinnslu
3 PVC Polyvinylchlorid Plastfilma, leikföng, regnföt Hentar illa til endurvinnslu
4 LDPE Polyethylen – Low Density (LDPE) Plastpokar Hentar vel til endurvinnslu
5 PP Polypropylen Skyrdósir, bílar og gólfteppi Hentar vel til endurvinnslu
6 PS Polystyren Frauðplast Hentar illa til endurvinnslu
7 Annað/Other Allt annað plast, t.d. lífplast, ABS, EVA, nylon Lego kubbar, öryggisgler, lífbrjótanleg djúsglös Hentar misvel til endurvinnslu

Af hverju getur plast verið vandamál?

Framleiðsla á plasti hefur 200-faldast síðan árið 1950 og við erum alltaf að nota plastið styttra og styttra. Plast endist ótrúlega lengi en við erum oft að nota það bara í nokkrar mínútur. Með aukinni framleiðslu og styttri líftíma er meira og meira af plasti að enda í náttúrunni og hafa neikvæð áhrif á lífríki.

Umhverfisáhrif

Á hverju ári enda um 8 milljón tonn af plasti í sjónum og plast er að finnast allstaðar í náttúrunni, í lífverum og fæðukeðjum og í drykkjarvatninu okkar.

Dýr festast í plastrusli og hljóta af því ljót sár eða deyja vegna þess að þau geta ekki náð í mat. Dýrin geta líka innbyrt litlar plastagnir sem þau fyrir mistök telja vera mat. Þessar agnir geta stíflað meltingaveg dýra og valdið síðan kvalafullum dauðdaga. Plastið getur einnig safnast fyrir í dýrum og borist upp fæðukeðjuna og þar með endað í okkar líkama. Plast í sjó, ám og vatni getur auk þess virkað sem flutningstæki fyrir dýr og plöntur milli staða sem geta verið ágengar framandi lífverur á nýja staðnum og valdið þar miklum umhverfisáhrifum og breytingum á lífríki.

Þegar plast er framleitt er ýmsum efnum bætt í það til að ná fram ákjósanlegum eiginleikum sem sum geta losnað úr þeim við notkun og haft slæm áhrif á heilsu og umhverfi. Þ

eirra á meðal eru þalöt (e. phthalates), bisphenol A (BPA) og eldvarnarefni (PBDEs og TBBPA). Þessi efni eru þrávirk og safnast fyrir í lífverum upp fæðukeðjuna. Rannsóknir hafa sýnt að ákveðin efni úr plasti hafi mögulega hormónaraskandi áhrif. Þalöt sem notuð eru í t.d gólf vínil, matarumbúðir og sjúkragögn hafa fundist í mælanlegu magni í börnum og fullorðnum en talið er að þetta efni geti haft áhrif á þroska kynfæra drengja. Efnið bisphenol A (BPA) sem notað er t.d. í drykkjarflöskur og matarumbúðir getur lekið út í matinn. Efnið er hormónaraskandi og hefur verið tengt við hjartasjúkdóma og sykursýki. Um ákveðin þalöt og BPA efni gilda þó strangar takmarkanir og bönn í dag. Í svokölluðu PVC-plasti er klór sem gerir það að verkum að bæði framleiðsla þess mengar meira en mörg önnur plastframleiðsla og við brennslu getur myndast díoxín. Það vantar þó fleiri rannsóknir, sér í lagi lýðheilsurannsóknir og rannsóknir á því hvort öll þessi efni geti haft samverkandi áhrif á heilsu og umhverfi okkar.

Ýmis eiturefni geta loðað við plast og plastagnir og þannig getur efnið virkað sem einskonar vörubíll fyrir eiturefni í gegnum fæðukeðjuna. Þetta geta til dæmis verið skordýraeitur, úrgangsefni frá bílum, iðnaði og landbúnaði. Ef dýr éta plast geta þau innbyrt þessi eiturefni sem síðan geta farið út í vefi og líffæri dýranna.

Rannsókn vísindamanna í Pangea- leiðangrinum sem farinn var frá Bermúda til Íslands í júní 2014, sýndi að sjávardýr og fuglar ruglast oft á þessum plastögnum og mat, sem sást á bitförum á plasti og magainnihaldi dýra. Einnig voru vísbendingar um að tenging sé á milli þess hve mengaðir fiskarnir eru og magni plastrusls í hafinu. Vegna eiginleika plasts til að fljóta geta eiturefni sem festast við plastið á einum stað borist víða vegu og mengað staði og dýr á fjarlægum stöðum. Líkur eru á að eiturefni sem loða við plast geti borist hærra og hærra upp fæðukeðjuna og að endingu til okkar.

Samfélagsleg áhrif

Plastmengun hefur í för með sér kostnað fyrir samfélagið, meðal annars við kostnað við hreinsanir og áhrif á ímynd um hreinleika.

Fyrir utan umhverfislegan kostnað getur plastmengun á hafi og landi haft töluverðan fjárhagslegan kostnað og neikvæð áhrif á ímynd, sér í lagi á landi eins og Íslandi þar sem við leggjum mikið upp úr því að eiga ósnortna náttúru og hrein höf.

Talið er að minnsta kosti 8 milljónir tonna af plasti endi í hafinu og mikill kostnaður felst í að tína það upp. Til Hornstranda berst mikið af rekavið frá hafi en í dag rekur þar einnig á fjörur gríðarmikið magn af plastrusli. Þar fer fram árlegt hreinsunarátak sem margir aðilar koma að til að hreinsa rusl úr fjörum í friðlandinu. Árið 2020 höfðu safnast alls 36,5 tonn af plasti í 7 hreinsunarferðum til Hornstranda. Sambærileg hreinsun er nú hafin á ströndum Rauðasands þar sem sjálfboðaliðar og stofnanir taka til hendinni. Einnig hafa samtökin Blái herinn staðið lengi fyrir hreinsunum við strandlengjuna og í maí 2017 hleypti Landvernd ásamt fleirum af stað samnorrænu verkefni sem kallast Hreinsum Ísland.

Það er ekki gott til þess að vita að í íslenskri náttúru sem við viljum kalla ósnortna, séu fleiri tonn af rusli bæði frá Íslendingum og rusl sem borist hefur hingað um óravegu með hafstraumum. Ruslið hefur ekki aðeins slæm áhrif á lífríkið í náttúrunni heldur einnig á ímynd Íslands.

Auðlindanotkun, neysla og sóun

Plast er almennt fast í línulegu hagkerfi þar sem náttúruauðlindir eru nýttar til að framleiða vöru sem er notuð í stuttan tíma og endar hratt sem úrgangur.

Óþarfa neysla er sóun á dýrmætum auðlindum. Til að framleiða plast er að mestu leyti notuð olía og jarðgas en einnig efni eins og kol, sellulósi, gas og salt. Eins og svo margt annað sem við nýtum frá jörðinni eru olíuauðlindir okkar ekki endurnýjanlegar. Það þýðir að á endanum mun auðlindin klárast. Þess vegna er mikilvægt að fara vel með olíuauðlind okkar og eyða henni ekki í efni sem síðan er hent eftir aðeins eina eða takmarkaða notkun. Að auki getur verið erfitt að endurvinna plast svo það leysir aðeins hluta vandans.

Líftími plasts er ekki í samræmi við notkun þess. Eiginleikar plasts eru þannig að endingartími þess er yfirleitt nokkuð mikill. Plast er slitsterkt svo það hverfur ekki eða eyðist heldur brotnar í smærri og smærri plasthluta í náttúrunni og verður að svokölluðu örplasti sem veltist um í sjó og vatni eða safnast fyrir í seti og jarðvegi. Plast er það létt efni að það flýtur. Það getur þar af leiðandi borist um hundruði kílómetra í vötnum og höfum og valdið þannig skaða langt frá upprunastað sínum. Gríðarstórir flákar af plasti hafa til að mynda mótast í Kyrrahafi, Atlantshafi og Indlandshafi þar sem hafstraumar hafa borið plastið þangað. Það er síðan fast þar í þessum gríðarstórum hringstraumum sem þar eru.

Áhugaverðar tölur

Á Íslandi er magn umbúðaplastúrgangs um 47 kg á hvern íbúa á hverju ári eða alls um 16.500 tonn á ári. Þegar við tölum um umbúðaplast er átt við allt umbúðaplast sem tengist lífi einstaklings, heimili, skóla og vinnu.  Endurvinnsla á umbúðaplasti á Íslandi síðustu ár er í kringum 40%, en inni í þeirri tölu er endurvinnsla drykkjavöruumbúða með skilagjaldi (80-85% endurunnið), heyrúlluplasts (80-85% endurunnið) og annarra umbúða úr plasti (10-15% endurunnið). Tölfræði um endurvinnslu umbúða er einnig að finna á síðu um tölfræði úrgangs á síðu Umhverfisstofnunar.

Ekki eru til góðar heildartölur fyrir annað plast sem ekki er skilgreint sem umbúðir og er t.d. í raftækjum, leikföngum, húsgögnum og slíku. Svo þær tölur vantar hér.

20 mín - Meðal notkunartími plastpoka

Meðalnotkunartími plastpoka

13.000 Tonn umbúðaplastúrgangs á Íslandi á ári

tonn af umbúðaplastúrgangi á Íslandi á ári

35% - Endurvinnsla á umbúðaplasti á Íslandi síðustu ár

%

Endurvinnsla á umbúðaplasti á Íslandi síðustu ár

Spói

Plastaþon

Hugmyndasmiðja árið 2019 um lausnir á plastvandanum​

Teymi unnu hugmyndir og kynntu fyrir dómnefnd. Veitt voru verðlaun fyrir bestu hugmyndina.

Hvað er til ráða?

Plast er mjög nytsamlegt og okkur mjög mikilvægt, en við notum alltof mikið af því. Við þurfum að draga úr notkun þess, auka líftímann og endurvinna það sem við komumst ekki hjá að nota. 

Kaupa minna

Besta leiðin til að draga úr óþarfa auðlindanotkun er að draga úr óþarfa neyslu! Við þurfum því að draga almennt úr neyslu, ekki bara á plasti, heldur öllum óþarfa.

Þegar við kaupum vörur sem eru ekki úr plasti er virðiskeðja þeirra enga að síður full af plasti. Sem dæmi má nefna fatnað sem við kaupum og förum með heim í margnota pokanum okkar. Í mörgum tilfellum hefur flíkin ferðast á milli heimshorna í plastumbúðum og allskonar plastvörur komið að framleiðslu hennar. Við komum þannig ekki í veg fyrir plastnotkun bara með að sleppa pokanum heldur er besta leiðin að sleppa því að kaupa vöruna. 

Fjölnota í stað einnota

Sleppum óþarfa einnota hlutum og hugsum um hvað við virkilega þurfum. Þarf ég poka? Þarf ég rör? Þarf ég kaffihræru? 

Notum fjölnota eins mikið og við getum. Til dæmis poka, borðbúnað, umbúðir, rör, kaffimál og fleira og búum okkur til leiðir til að muna eftir þessu, t.d. með því að hafa þá hluti sem við notum mest alltaf í töskunni, bílnum, vasanum o.s.frv.

Versla umbúðalaust

Með því að versla umbúðalaust drögum við ekki bara úr plastnotkun heldur komum við líka í veg fyrir að við séum að færa plastnotkunina okkar yfir á óþarfa notkun á öðru efni.

Síðastliðin ár hefur verið aukin áhersla á að neytendur og fyrirtæki geti verslað umbúðalaust, s.s. grænmeti í lausu eða þurrvörur sem hægt er að hella beint í eigið ílát. Í dag er oft hægt að taka með eigin ílát í kjöt- og fiskborð og sérverslanir. Við getum stutt verslanir sem bjóða upp á slíka möguleika. 

Flokka

Endurvinnsluhlutfall plastumbúða hefur verið um 43% síðustu ár. Þarna getum við gert betur! Með því að koma umbúðunum í endurvinnslu getum við dregið úr líkunum á að plastið endi í náttúrunni og hafi neikvæð áhrif á lífríkið.

Þar sem plast endist ótrúlega lengi er mikilvægt að koma efninu áfram inn í hagkerfið og stuðla þannig að hringrás efnisins. Endurvinnsla er það minnsta sem við getum gert til að leggja okkar að mörkum.

Vera virkur og virkja aðra

Taka þátt í frjálsum félagasamtökum sem vinna að því að draga úr plastmengun, til dæmis:

Virkja vinnustaðinn til að draga úr plastnotkun, meðal annars með því að skipta einnota yfir í fjölnota, nota plastpokalausar sorpflokkunarlausnir o.s.frv.

Fá vinahópa og fjölskyldu með út í ruslatínslugöngu eða plokk.  

Senda áskoranir á verslanir og fyrirtæki að draga úr plastnotkun.

Skora á stjórnvöld og benda á leiðir til að sporna við plastnotkun og mengun.

 

Bláskelin er viðurkenning sem er veitt fyrirtæki, stofnun, einstaklingi eða öðrum fyrir framúrskarandi lausnir sem stuðla að minni plastnotkun og plastúrgangi í samfélaginu.

Burðarpokar úr plasti

Mikil áhersla hefur verið á að draga úr burðarplastpokum. Ástæðurnar fyrir þessu eru hversu marga poka við erum að nota, hversu stuttur líftími þeirra er og hvað er að finnast mikið af pokum (og örplasti úr pokum) á ströndum og í lífríki sjávar.

Einstaklingar

Sem einstaklingur er mikilvægast að muna eftir margnota pokanum. En það er samt líka mikilvægt að búa ekki til hversdagsleika þar sem til eru tugir margnota poka á heimilinu sem gleymast þegar farið er í búð og í stað þess að kaupa einnota poka eru keyptir fleiri margnota pokar. Það er ekki umhverfisávinningur í því að skipta út mörgum einnota pokum fyrir marga margnota, það hefur í raun í för með sér aukin umhverfisáhrif þar sem framleiðsla margnota poka hefur í för með sér margföld umhverfisáhrif miðað við einnota. Umhverfisávinningurinn með fjölnota pokum næst bara ef að hver poki er notaður oft og mörgum sinnum. 

Ef ég kaupi ekki poka, hvað á ég þá að nota undir ruslið? Einfalt mál – því meira sem þú flokkar heima hjá þér því færri poka þarftu, því endurvinnsluefni má setja laust í tunnurnar og í gáma á grenndar- og endurvinnslustöðvum. Flestir fá líka óhjákvæmilega alltaf einhverja poka inn á heimilið sem hægt er að nota í staðinn, t.d. brauð- og kartöflupoka, poka undan fatnaði eða leikföngum. 

Ætti ég að nota maíspoka (lífbrjótanlega) poka undir ruslið mitt? Það er í góðu lagi að nota lífbrjótanlega poka undir ruslið EN við bendum á að það er ekki æskilegt að færa eina einnota notkun yfir á aðra einnota notkun.

Eru maíspokar (lífbrjótanlegir) ekki verri umhverfislega séð en plastpokar? Það fer eftir því hvernig lífbrjótanlegir pokar eru framleiddir, en best er ef þeir eru gerðir úr hliðarafurðum af annarri matvælaframleiðslu og bæði hæfir til moltugerðar og niðurbrjótanlegir í náttúrunni. Þegar lífbrjótanlegir pokar brotna niður (t.d. á urðunarstað) verða til gróðurhúsalofttegundir en metangasi er safnað á urðunarstöðum og það nýtt sem eldsneyti. Einn helsti kosturinn við þessa poka er að ef þeir sleppa út í náttúruna valda þeir ekki sama skaða á lífríkinu og plastpokarnir. 

Fyrirtæki

Samkvæmt lögunum verður frá og með 1. september 2019 óheimilt að afhenda alla burðarpoka, þar með talið burðarpoka úr plasti, án endurgjalds á sölustöðum vara og skal gjaldið vera sýnilegt á kassakvittun.

Frá og með 1. janúar 2021 verður síðan óheimilt fyrir verslanir að afhenda burðarpoka úr plasti. Ekki skiptir máli hvort það er með eða án gjalds.

Umhverfis- og auðlindaráðuneytið hefur tekið saman algengustu spurningar og svör varðandi bann við afhendingu burðarpoka úr plasti á vef sínum.

Þegar kemur að margnota pokum er mikilvægt að fyrirtæki velji góða poka og hafi í huga að umhverfisáhrifin af því að nýta margnota poka eru háð því að hver einstaklingur eigi fáa en góða poka sem hægt er að nota oft og þannig hámarka líftíma hvers poka. Ein leið til að hámarka líftíma poka er að bjóða upp á Pokastöð þar sem neytendur geta fengið lánaða margnota poka sem svo er skilað aftur. 

Umhverfisstofnun mælir með því að verslanir hafi eftirfarandi í huga varðandi umhverfisáhrif margnota poka:

  • Margnota pokar þurfa að geta nýst undir önnur innkaup: ekki er gott að verslanir fjárfesti í og gefi viðskiptavinum sínum margnota poka sem munu ekki gagnast fólki áfram
  • Endingargóðir margnota pokar: Þegar kemur að margnota pokum er einn mikilvægasti eiginleikinn að þeir séu sterkir og endurnýtanlegir
  • Margnota pokar úr endurunnu efni: Verslunin og neytendur ættu að leitast við að kaupa margnota poka úr endurunnu efni, þ.e.a.s. að þeir séu gerðir úr efnum sem þegar hafa verið notuð allavega einu sinni
  • Margnota pokar með áreiðanlegri umhverfisvottun: hér er átt við poka sem bera áreiðanlega vottun s.s. Svansvottun, OEKO- TEX eða aðra sambærilega vottun
  • Endurvinnanlegir margnota pokar: Leitast við að nota poka sem eru endurvinnanlegir