Uppskriftir

Hér eru uppskriftir sem eiga það allar sameiginlegt að henta vel til að nýta það sem til er á flestum heimilum og draga þannig úr matarsóun. Auðvelt er að skipta út hráefnum, allt er leyfilegt.

„Verum sveigjanleg og nýtum það sem er til“

Það þarf ekki að líta á uppskriftir sem heilagan sannleik, heldur er oftast hægt að aðlaga þær þannig að maður nýtir það sem er til. Verið ófeimin við að skipta út innihaldi og lagfæra magn og elda þannig úr öllu. Súpur, kássur, pizzur, ommilettur og buff eru dæmi um frábæra rétti þar sem hægt er að nýta nær hvaða hráefni sem er.


Uppskriftir gegn sóun

Í tilefni af því að matarsóunnar efni var sett inn á saman gegn sóun var haldinn leikurinn Uppskriftir gegn sóun. Þátttakendur gátu unnið 10.000 kr gjafabréf hjá Te & Kaffi fyrir að búa til einfalda og óhóflega góða uppskrift með því að nota bara það sem var til.  Hér getið þið séð uppskriftir vinningshafanna.

Spænsk Tortilla að hætti Allýar

Rétt upp hönd sem hefur gerst sek eða sekur um að henda afgangs frönskum? Fyrsti vinningshafi okkar spurði fylgjendur sína þessarar áleitnu spurningar. Í staðinn fyrir að henda frönskunum gaf hún Allý hjá @heilsuhorn_allyjar þeim nýtt líf.

Það sem þarf er:
  • Afgangs franskar (sjoppu eða heimagerðar)
  • 2-4 egg (fer eftir því hvað þú átt mikið af frönskum)
  • 1 laukur
  • Laukduft, frönsku krydd, hvítlauksduft allt eftir smekk
  • Extra virgin ólífuolia

Pottréttur Krumma

Myndskreyting gegn matarsóun
  • 1/2 – 1 laukur, skiptir ekki máli hvaða gerð
  • smá chilli eða engifer eða hvítlaukur, ef það er til
  • afganga grænmeti, t.d. kartöflur, brokkolí, gulrætur
  • 1 dós niðursoðnir tómatar
  • 1 dós kókosmjólk eða bara venjulegur rjómi
  • kjúklingabaunir eða rauðar linsubaunir eða afgangs kjúklingur
  • krydd, t.d. oregano, basiliku eða túrmerik og karrí

@krumminn skellti í þennan einfalda og ljúffenga pottrétt sem nýtir það sem er til.

Steikarsamloka Kópsdóttur

Myndskreyting gegn matarsóun

Það er upplagt að búa til steikarsamloku ef það varð afgangur að sunnudagssteikinni.

  • steikar afgangar, sama hvaða steik
  • sósu afgangar, sama hvaða sósa
  • kartöflu afgangar, ef það er til
  • grænmeti, það sem er til
  • ostur
  • spælt egg og beikon, ef það er til

þessi útgáfa af steikarsamloku er í boði @kopsdottir

Kremaða pastað hennar Kristrúnar

  • pasta, t.d. blöndu af penne og skrúfum
  • tómatar, t.d. ein askja piccolo tómatar
  • grænmeti sem er til, t.d. papríka, spergilkál, gulrætur
  • laukur, t.d. blanda af gulum lauk og blaðlauk
  • heill hvítlaukur
  • 1 dós niðursoðnir tómatar
  • 1/2 krukka pestó
  • sósu bragðbætir t.d. tabasco sósa, pizzu sósa, tómatsósa
  • rjómi
  • salt, pipar og ítölsk krydd
  • ólífuolía
  • 1 dl pastavatn

Hún @Kristrún Anna er höfundurinn af þessari girnilegu uppskrift

Núðlur fyrir nautnaseggi

Myndskreyting gegn matarsóun
  • Núðlur, t.d. instant núðlur
  • Grænmeti sem er til, t.d. zucchini, gulrætur, sveppir
  • Laukur, t.d. blanda af gulum lauk, hvítlauk og vorlauk
  • sesamolía, eða önnur góð olía
  • sesamfræ (má sleppa)
  • soyja sósa
  • gúrkubitar til skreytinga (má sleppa)

Þessi núðluréttur er búinn til af @helenareynis. Þessar núðlur eru fyrir nautnaseggi, því þær eru bæði sjúklega easy og sjúklega tasty, eins og Helena sjálf orðaði það. 

Væntanlegt

Myndskreyting gegn matarsóun

Súpur

Hver man ekki eftir sögunni um naglasúpuna? Það er nefnilega hægt að búa til súpu úr næstum því hverju sem er og þær eru frábær leið til að nýta það sem er til og draga þannig úr matarsóun.

Lauksúpa með afgöngum

  • 2 laukar, sneiddir
  • 3 stk.hvítlauksgeirar, saxaðir
  • ½ tsk.þurrkað tímjan
  • 2 stk.lárviðarlauf
  • 100 gr.rauðar linsur, ósoðnar EÐA
  • 250 gr.kjötafgangar skornir, t.d. lamb, kjúklingur
  • 200 gr.maukaðir niðursoðnir tómatar
  • 1,5ltr.vatn
  • Salt
  • Tamari sojasósa
  • Svartur pipar

Kókossúpa með grænmeti

  • ½ dós kókosmjólk (400 ml dós)
  • 1 dós niðursoðnir tómatar (400 ml dós)
  • 100 gr.  linsur
  • 1 stk. laukur, skorinn í sneiðar
  • 200 g. grænmeti skorið í hæfilega bita (passa í matskeið)
  • 1,5 ltr. vatn

Diskósúpa

  • 40 kg grænmeti og annar matur sem á að henda úr búðum úr nágrenninu.
  • 40 lítrar af vatni
  • 1 stykki bíl og bílstjóra
  • 3 stykki frumkvæði
  • 4 símtöl og nokkrir tölvupóstar
  • Fullt af hamingju og góðri tónlist
  • Slatti af gleði
  • Skreytt með ánægju

Matarsóun

Þriðjungur þess matar sem er framleiddur á heimsvísu er sóað. Með því að draga úr matarsóun má vernda umhverfið, nýta betur auðlindir og spara fé. Með því að breyta umgengni okkar við mat getum við dregið úr óþarfa sóun.

Nánar

Kássur

Það er fátt betra en kássur til að hlýja manni um hjartarætur. Í kássur er hægt að nýta það sem til er af grænmeti, próteingjöfum og kornmeti.

Eldað úr öllu kássa

  • Bastónn: t.d. laukur, hvítlaukur, engifer, chilli, sítrónugras
  • Basbragð: t.d. sellerírót, gulrót, sellerí, kartöflur, nípur
  • Aðalbragð: t.d. sætar kartöflur, sveppir, tómatar, papríka
  • Próteingjafi: t.d. tófú, baunir, linsur, fiskur, kjúklingur, lambakjöt
  • Sósan: t.d. soð, kraftur, vín, bjór, kókosmjólk, tómatar í dós
  • Krydd: t.d. salt, pipar, broddkúmen, karrí, lime, malað engifer, chilli

Plokkfiskur

Myndskreyting gegn matarsóun
  • Fiskur frá því í gær
  • Álíka magn af kartöflum
  • Smjör
  • Laukur
  • 1-2 msk hveiti
  • Væn skvetta af mjólk eða rjóma
  • Salt og hvítur pipar

Chilli sin/con carne

  • 5 dl vatn
  • 1 laukur
  • 2 hvítlauksrif
  • rautt chilli – ferskt eða úr stauk
  • baunir t.d. nýrnabaunir, smjörbaunir, svartar baunir
  • hakk (má sleppa), t.d. frá því í gær
  • 1 tsk broddkúmin
  • smá kanill
  • grænmeti t.d. nokkrar gulrætur, sellerístilkar, paprika, sæt kartefla, sveppir
  • tómatar í dós, eða tómatpúrra eða ferskir tómatar
  • salt og pipar

Kaldar sósu og dressingar

Hver man ekki eftir sögunni um naglasúpuna? Það er nefnilega hægt að búa til súpu úr næstum því hverju sem er og þær eru frábær leið til að nýta það sem er til og draga þannig úr matarsóun.

Kryddjurtasósa

  • 2 dl ferskar kryddjurtir, t.d. kóríander, basil, steinselja, dill, graslaukur, rúkkóla
  • 2 stk. hvítlauksgeirar
  • 1 stk. lime, bara safinn
  • 1 dl. ólífuolía
  • 2 dl. eplasafi
  • 2 msk. dijon sinnep
  • ½ pakki tofu, silken eða mjúkt
  • salt og pipar

Salat dressing

  • ávaxtasafi
  • grænmeti og/eða ávextir á séns
  • kryddjurtir
  • olía

„Allt gott“ pestó

  • Krukka af tilbúnu pestói, eða búið til eigið (sjá uppskrift neðar)
  • Baunir, t.d. kjúklingabaunir, smjörbaunir, eða svartar baunir
  • Laukur, t.d. eitt hvítlauksrif, vorlaukur eða púrra
  • Grænmeti, t.d. tómatar á síðasta séns, slappur gúrkubiti eða zuccini, leið paprika, rifnar gulrætur
  • Eitthvað innlagt, t.d. hakkaðar ólífur, þystilhjörtu, marineraðir sveppir
  • Hnetur eða fræ, t.d. sólblómafræ, hakkaðar kasjúhnetur, furuhnetur, möndluflögur
  • Smá ostbiti, t.d. kantur af parmesan, fetaostur, hálfur mexíkó ostur.

Salat

Salat eru ekki bara holl heldur líka ljúffeng og fjölbreytileg leið til að nýta það sem er til og afgangana.

Kús kús salat með grænmeti

  • 150gr. kús kús
  • 4 dl. vatn
  • 2 stk. hvítlauksrif, söxuðsvartur pipar, salt og tímjan og turmeric.
  • 4 msk. ólífuolía
  • grænmeti, t.d. papríka, eggaldin, kúrbítur, sveppir
  • 50 gr. kapers
  • 20 gr. basil

Bauna salsa með byggi

  • 150 gr. soðnar baunir, t.d. kjúklingabaunir, augnbaunir eða nýrnabaunir
  • 150 gr. soðið bygg
  • grænmeti, t.d. tómatar og gúrka
  • ½ stk. rauðlaukur, saxaður
  • 2 stk. hvítlauksgeirar, saxaðir
  • ferskt grænt krydd, t.d. kóríander og/eða steinselja
  • 1 cm. engifer, saxað af vild e
  • ólífuolía eftir smekk
  • salt og pipar
  • appelsínudjús eða tómatsafi
  • sítrónu safi eða milt edik

Núðlusalat með steiktum próteini

  • ½ pakki núðlur
  • ½ -1 haus brokkolí
  • einn pakki tófú eða 300 g fiskur eða kjöt
  • 2 sm. engifer
  • ½ dl. sojasósa
  • 1 dl. ristuð sesamolía
  • 3 stk. hvítlauksgeiri
  • ½ stk. lime, safi og ysti hluti hýðisins
  • Salt og pipar

Ofnréttir

Ofnréttir eru ljúffengir og oft fyrirhafnalitlir þegar þeir eru komnir í ofninn. Í ofnrétti er hægt að nota sem mest af því grænmeti og próteini sem er til og toppa svo með rifnum osti. Ommnomm.

Matarmikil baka

  • 1,6 kg grænmeti t.d. sætar kartöflur, grasker, gulrætur, seljurót, steinseljurót, blómkál. Brokkollí eða hvað sem er til á heimilinu
  • 200 gr. laukur (ca. 2 stk.), skorinn í sneiðar
  • 3 stk. hvítlauksrif, söxuð
  • 50 g engifer, fínt saxað
  • 400 ml. kókosmjólk (1 dós)
  • 2 msk gott karrý
  • salt
  • svartur pipar
  • tímjan
  • 5 stk. egg
  • 1-2 blöð smjördeig af þykkustu gerð

Fyllt papríka

  • 2-3 stk. paprikur, blandaðir litir
  • 2 stk. tómatar, skornir
  • ½ stk. rauðlaukur, fínt skorin
  • 50 gr. ólífur
  • 100 gr. fetaostur í teningum.
  • 1 dl. hvítvín (má sleppa en er mjög gott)
  • 2 stk. brauðsneiðar, rifnar gróft
  • Pipar eftir smekk

Lasange

  • 1 laukur, saxaður.
  • 400 gr. niðursoðnir tómatar
  • 2 stk. hvítlauksgeirar.
  • ca. 10 plöturlasagna blöð
  • Krydd, t.d. salt, pipar, basil, bergmynta, origano
  • Sósa – annaðhvort kotasæla eða jafningur
  • Rifinn ostur, gjarnan kantar af hinum ýmsu ostum sem eru til heima
  • Fylling – getur verið næstum hvað sem er t.d. linsur, kúrbítur, papríkur, sætar kartöflur, spínat, sveppir, lax, hakk. Má blanda grænmeti og prótein að vild. Notið hugmyndaflugið og það sem leynist í ísskápnum.

Buff og borgarar

Í buff og borgara er í raun hægt að hakka niður hvaða mat sem er. Buff eru auk þess ljúffeng, barnvæn og hægt að borða ein og sér eða setja í hamborgarabrauði.

Grænmetisklattar

  • 600 gr. kúrbítur, seljurót, steinseljurót, gulrætur eða eitthvað annað sem er gott að rífa (ég mæli ekki með kartöflum í þessa uppskrift)
  • 3 dl. heilhveiti
  • 2 stk. egg
  • 2 msk. ólífuolía
  • ½ tsk hvítlaukur, saxaður
  • ½ dl. vatn
  • salt og pipar
  • olía til steikingar

Fiskibollur

  • Soðinn fiskur, hægt að nota hvaða fisk sem er
  • Egg
  • Smjör
  • Hveiti
  • Laukur
  • Salt, pipar og krydd eftir smekk

Hleifur

Myndskreyting gegn matarsóun
  • Próteingjafi t.d. hakkaðar hnetur, quorn, fiskur, grísa eða nautahakk
  • Grænmeti t.d. rifnar gulrætur, sveppir, sætar kartöflur, sellerí, zuccini
  • Lím t.d. soðnar linsubaunir, egg, haframjöl, kartfölumjöl, soðnar kartöflur
  • Laukur, t.d. gulur laukur, rauður laukur, vorlaukur
  • Krydd t.d. lauksúpu í pakka, grænmetis teningur, soya, timían, rósmarín, fetaostur, rifinn ostur, tómatpúrra

Pizzur

Hvað er betra en nýbökuð, sjóðheit pizza? Pizzur eru ekki bara syndsamlega góðar heldur ítalskt húsráð til að koma í veg fyrir matarsóun.

Pizza með öllu

  • pizzadeig
  • pizzasósa
  • rifnir ostakantar
  • álegg úr því sem er til

Pizzusósa

Myndskreyting gegn matarsóun
  • 1/2 kíló tómatar
  • 4 hvítlauksrif
  • 2 msk ólífuolía
  • salt
  • grænar kryddjurtir

Pizzadeig

  • 1 poki þurrger
  • 1 tsk sykur
  • 2 dl heitt vatn
  • 5 dl hveiti
  • 1 msk olía
  • 1 tsk salt

Brauðmeti

Brauð er ekki bara gott heldur auðvelt að nýta sem grunn fyrir það sem er til heima. Líklegast eiga öll lönd “sitt” eigið brauð, sem sýnir mikilvægi brauðsins.

Geggjuð samloka

  • Eitthvað kremað
  • Eitthvað grænmeti
  • Eitthvað prótein
  • Eitthvað innlagt
  • Eitthvað stökkt

Tacos

Myndskreyting gegn matarsóun
  • Einhver sósa
  • Eitthvað grænmeti
  • Eitthvað prótein
  • Eitthvað syndsamlegt
  • Taco skel eða tortillas

Sá sæti

Myndskreyting gegn matarsóun
  • ca. 5 sneiðar afgangs brauð – t.d. kantar og þurrt brauð
  • bragðbætir t.d. marmelaði, epplamauk eða lemoncurd.
  • 2 dl mjólk
  • 1 egg
  • 1/2 tsk kanill
  • 2 tsk sykur

Sá salti

Myndskreyting gegn matarsóun
  • ca. 5 sneiðar afgangs brauð – kantar, þurrt brauð, bakaríis brauð sem er búið að harðna
  • grænmeti: t.d. sveppir, spínat, aspas, paprika, púrrulaukur,
  • álegg: t.d. sólþurrkaðir tómatar, afgangur að kjúklingi, skinka, pepperoni,
  • 2 dl rjómi
  • 150 g smurostur, með því bragði sem er til
  • rifinn ostur, gjarnan kantar af osti sem er til

Ommelettur

Það eru líklega ekki til þeir afgangar sem ekki er hægt að nýta í ommelettur. Fljótlegt, ljúffengt og næringaríkt.

Tortilla de patatas

  • soðnar kartöflur
  • nokkur egg
  • Laukur
  • kannski eitthvað grænmeti, t.d. zucchini, sveppir
  • kannski eitthvað með seltu, t.d. sólþurrkaða tómata, steikt beikon

Frittata

Myndskreyting gegn matarsóun
  • Soðið pasta
  • nokkur egg
  • kannski eitthvað grænmeti, t.d. zucchini, sveppir, rauðlaukur
  • kannski eitthvað með seltu, t.d. sólþurrkaða tómata, steikt beikon
  • kannski smá ost, t.d. fetaost eða rifinn ost

Eggjahræra

Myndskreyting gegn matarsóun
  • Nokkur egg
  • Kannski smá rjóma eða mjólkursletta en má sleppa
  • Kannski smá rifinn ostkantur, t.d. parmesan, restar af piparosti
  • Kannski smá grænmeti sem er til, t.d. paprika, laukur, sveppir, tómatar
  • Kanski eitthvað prótein sem er til, t.d. afgangs tófú eða kjötrestir

Stir-fry

Taktu það sem er til, hrærðu og steiktu. Svo einfalt er stir-fry.

Klássískt stir-fry

  • aðalhlutverk: t.d. sveppir, tófú, fiskur, rækjur, kjúklingur, svínakjöt, nautakjöt
  • aukaleikarar: t.d. papríka, gulrætur, brokkolí, maís, strengjabaunir, sveppir
  • gestaleikarar: t.d. vorlaukur, hvítlaukur, rauðlaukur, sesamfræ, kóríander, jarðhnetur
  • sósa: t.d. blanda af hunangi, sinnepi, soyja sósu, og ediki

Bixí

Myndskreyting gegn matarsóun
  • Kartöflur skornar í litla bita, gott að nota afganga frá deginum áður
  • Eitthvað prótein, t.d. quarn bitar, reykt tófú, sveppir, medister pylsur, pylsur, kjötrestir
  • Laukur hakkaður smátt
  • Krydd, t.d. salt, pipar, smá soya, steinselja, timjan

Eftirréttir

Ekki láta ávexti og ber sem eru á síðasta séns fara til spillis. Skelltu í staðinn í ljúffengan eftirrétt. Mmmm!

Ávaxta cobbler

  • ávexti eða ber sem gott er að hita
  • 6 msk hrásykur
  • smá balsamic edik (má sleppa)
Deigið ofaná:
  • 1dl. olía
  • 200 gr. hafar
  • 100 gr. heilhveiti
  • 45 gr. hrásykur
  • salt
  • 150 ml. mjólk eða vatn

Besta bananabrauðið

Myndskreyting gegn matarsóun
  • 1,5 bolli fínmalað spelt eða heilhveiti
  • 1/2 bolli haframjöl
  • 2 stk kanill
  • 1/2 tsk salt
  • 1 tsk matarsódi
  • 2 tsk lyftiduft
  • 2 msk kókosolía
  • 3 vel þroskaðir bananar
  • 10 mjúkar döðlur, vel saxaðar (látið liggja í bleyti ef þarf)
  • 1 stórt egg

Boozt

Boozt er fljótlegur og hollur morgunmatur eða millimál. Þau eru líka tilvalin leið til að nýta ávexti, grænmeti, eða mjólkurvörur sem eru komnar á síðasta séns.

Velvildar velþroskaður vellingur

  • Vel þroskaður banani (má sleppa)
  • Aðrir vel þroskaðir ávextir eða ber, t.d. mangó, pera, appelsína, epli, hindber, bláber, spínat, avocado
  • Vökvi, t.d. klaki, möndlumjólk, mjólk, appelsínudjús, epladjús, létt ab mjólk, skyr, grísk jógúrt
  • Bragðbætir (má sleppa), t.d. hnetusmjör, möndlusmjör, döðlur lagðar í bleyti, mynta, hunang, kakó

Séns safi

Myndskreyting gegn matarsóun
  • ávexti og grænmeti sem komið er á séns
  • afskurður af grænmeti og ávöxtum