Við höfum nú birt hér á vefnum upplýsingar um ábyrga plastnotkun sem fyrirtækin í landinu geta nýtt sér.
Kjarninn í okkar ráðleggingum er að nauðsynlegt er að útrýma öllu óþarfa plasti og skapa hringrás fyrir það plast sem við þurfum. Atvinnulífið leikur hér lykilhlutverk.
Leiðbeiningarnar má nálgast á undirsíðunniAtvinnulífið. Þar kennir ýmissa grasa m.a. má þar finna upplýsingar um hvað helstu geirar geta gert til að stuðla að ábyrgari plastnotkun, hvaða ávinning það getur haft í för með sér, allt um tilskipun ESB um einnota plast sem tekin hefur verið upp í íslensk lög, upptökur af áhugaverðum erindum og fleira.
Sprotafyrirtækið Marea ehf. hlýtur Bláskelina 2022, viðurkenningu umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytisins fyrir framúrskarandi plastlausa lausn og gott fordæmi. Guðlaugur Þór Þórðarson, umhverfisráðherra, afhenti Julie Encausse, stofnanda og framkvæmdarstjóra Marea, viðurkenninguna á málþingi Plastlauss septembers í Veröld-húsi Vigdísar í dag.
Marea er tilnefnt til Bláskeljarinnar fyrir þróun á náttúrulegri filmu úr þörungahrati sem ætluð er fyrir grænmeti og ávexti. Efninu er spreyjað á matvæli og myndast þá filma sem stjórnar raka á yfirborðinu og ver matvælin svo geymsluþolið eykst. Notkun filmunnar dregur því úr matarsóun án þess að plast komi við sögu. Filmuna má svo hreinlega borða með eða skola af matvælunum og því enginn óþarfa úrgangur sem verður til.
„Það að fá hvatningu frá stofnunum sem eru á bak við Bláskelina og fagfólkinu sem tók þátt í dómnefndinni er afar þýðingarmikið og það segir okkur að við erum allavega að vinna í rétta átt.“
Sagði Julie Encausse, stofnandi og framkvæmdastjóri Marea.
Fimm manna dómnefnd skipuð fulltrúum frá Umhverfisstofnun, Samtökum iðnaðarins, Sorpu, háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunarráðuneyti og Ungum umhverfissinnum valdi verðlaunahafann.
Í rökstuðningi dómnefndar kemur fram að Marea hafi uppfyllt öll skilyrði sem dómnefndin lagði til grundvallar mati sínu. Fyrirtækið hefur:
Haft nýsköpun að leiðarljósi
Stuðlað að hringrásarhagkerfinu með því að nýta aukaafurð frá öðru fyrirtæki sem hráefni
Þróað lausnir sem koma í stað hefðbundinna plastumbúða og nýtast fyrir grænmeti og ávexti
Stuðlað að minni plastnotkun án þess að það auki matarsóun
„Kastljósið í baráttunni gegn plastmengun beinist að okkur öllum og enginn er stikkfrí. Þar þurfa ríki, sveitarfélög, atvinnulíf og almenningur öll að vinna saman ef árangur á að nást. Við þurfum að draga úr plastnotkun, flokka og endurvinna meira plast og hreinsa það plast sem er komið út í umhverfið. Þess vegna er sérlega ánægjulegt að veita Bláskelina fyrirtæki sem kemur með athyglisverða og nýstárlega lausn sem hjálpar okkur að draga úr plastnotkun.“
Segir Guðlaugur Þór Þórðarson umhverfis–, orku– og loftslagsráðherra.
Tveir aðrir aðilar komust í úrslit Bláskeljarinnar í ár, en það voru Krónan og SPJARA. Krónan leggur áherslu á að draga úr umbúðum og að stuðla að hringrás plasts í sínum rekstri. SPJARA er fataleiga sem hannað hefur margnota umbúðir úr afskurði frá Seglagerðinni og afgangstextíl frá Rauða krossinum.
Bláskelin er nú veitt í fjórða sinn. Veiting verðlaunanna er í samræmi við aðgerðaáætlun stjórnvalda í plastmálefnum; Úr viðjum plastsins og er þeim ætlað að vekja athygli á nýsköpun í plastmálefnum og plastlausum lausnum.
Verðlaunin voru fyrst veitt árið 2019, þegar brugghúsið Segull 67 hlaut þau fyrir bjórkippuhringi úr lífrænum efnum. Árið 2020 hlaut Matarbúðin Nándin Bláskelina fyrir að stuðla að sjálfbæru matvælakerfi með hringrás fyrir glerumbúðir og í fyrra var það Pure North Recycling sem fæst við innlenda endurvinnslu plasts sem knúin er af jarðvarma.
Bláskelin er viðurkenning umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra fyrir framúrskarandi lausnir í plastmálefnum. Viðurkenningin verður afhent á málþingi Plastlauss september í Háskóla Íslands þann 15. september næstkomandi. Þrír aðilar komust í úrslitahópinn í ár og munum við fjalla um þá alla í aðdraganda afhendingarinnar. Í dag fjöllum við um Marea.
Plastlausar umbúðir úr þara og þörungahrati
Marea ehf. er sprotafyrirtæki á sviði líftækni sem hefur undanfarin ár verið að þróa umbúðalausnir fyrir matvæli úr þara og þörungum með það fyrir augum að minnka plastnotkun og draga úr matarsóun.
Marea er tilnefnt til Bláskeljarinnar fyrir þróun á náttúrulegri filmu (e. coating) úr þörungahrati sem ætluð er fyrir grænmeti og ávexti. Efninu er spreyjað á matvæli og myndast þá filma sem stjórnar raka á yfirborðinu og ver matvælin svo geymsluþolið eykst. Notkun filmunnar dregur því úr matarsóun án þess að plast komi við sögu og stuðlar þannig að minni plastnotkun og -mengun. Filmuna má svo hreinlega borða með eða skola af matvælunum og því enginn óþarfa úrgangur sem verður til.
Hér má sjá tómata sem búið er að spreyja með náttúrulegri filmu.
Hrat frá Algalíf nýtist sem hráefni
Upphaflega var Marea stofnað í kringum þróun á lífplasti úr þara, svokölluðu Þaraplasti, og stendur sú vinna enn yfir. Þar sem markmið fyrirtækisins er að skapa viðskiptamódel sem tekur mið af hringrásarhagkerfinu ýtti sú sýn þeim enn lengra í rannsóknir og þróun á vörnum matvæla og bættri auðlindanýtingu.
Marea framkvæmdi rannsókn á fullnýtingu þara og þörunga hérlendis sem gerði það að verkum að fyrirtækið kom auga á tækifæri til nýtingar á þörungahrati líftæknifyrirtækisins Algalíf sem framleiðir hágæða bætiefni úr örþörungum. Það er síðan hratið úr þessari framleiðslu sem Marea nýtir sem aðalhráefni í filmuna sem þau eru tilnefnd til Bláskeljarinnar fyrir. Leiðarstef Algalíf er sjálfbærni, gæði og matvælaöryggi svo samstarf fyrirtækjanna á vel við. Þessi fullnýting Marea styður svo sannarlega við hringrásarhagkerfið þar sem hráefnið fellur til við aðra framleiðslu, er nýtt í vöru sem brotnar að fullu niður með náttúrulegu niðurbroti og kemur í veg fyrir einnota plastnotkun.
Bláskelin er viðurkenning Umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra fyrir framúrskarandi lausnir í plastmálefnum. Viðurkenningin verður afhent á málþingi Plastlauss september í Háskóla Íslands þann 15. september næstkomandi. Þrír aðilar komust í úrslitahóp í ár og munum við fjalla um þá alla í aðdraganda afhendingarinnar. Í dag fjöllum við um SPJARA.
Deilihagkerfi með tískuföt
Ánægður viðskiptavinur í kjól frá SPJARA
SPJARA er fyrsta fataleiga sinnar tegundar á Íslandi og er eins og segir á heimasíðu fyrirtækisins „sprottin af hugsjón um að geta notið tísku án þess að auka á mengunarvandann sem iðnaðurinn veldur.“
SPJARA hlýtur tilnefningu til Bláskeljarinnar fyrir margnota umbúðir sem unnar eru úr afskurði í samstarfi við Seglagerðina. Pokarnir eru sterkir og praktískir og ætlaðir sem ytra byrði utan um vörurnar. Auk þessara poka notast fataleigan við fjölnota taupoka í viðskiptum sínum sem gerðir eru úr lökum, rúmfötum og öðrum textíl sem fellur til hjá Rauða krossinum.
Með því að handþvo allar flíkur stuðlar SPJARA einnig að minni örplastmengun í sjó en með slíkri meðhöndlun við rétt hitastig losnar minna af örplasti við hvern þvott. Að lokum má segja að með fataleigunni dragi úr þörf neytanda að kaupa sér ný föt og þar sem mikið af fatnaði er búinn til úr plastefni er þetta enn eitt framlag SPJARA til minna plasts í samfélaginu.
Bláskelin er viðurkenning umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra fyrir framúrskarandi lausnir í plastmálefnum. Viðurkenningin verður afhent á málþingi Plastlauss september í Háskóla Íslands þann 15. september næstkomandi. Þrír aðilar komust í úrslitahóp í ár og munum við fjalla um þá alla í aðdraganda afhendingarinnar. Í dag fjöllum við um Krónuna.
Metnaður og sýnileiki í umhverfismálum
Lágvöruverðsverslunin Krónan er tilnefnd til Bláskeljarinnar fyrir verkefnið sitt Umbúðalaust. Krónan hefur síðustu ár vakið athygli fyrir metnaðarfullt umhverfisstarf en hún var t.a.m fyrst allra dagvöruverslana til að hljóta Svansvottun og hafa allar verslanir keðjunnar hlotið slíka vottun í dag. Krónan leggur áherslu á þrjá megin umhverfisþætti í rekstri sínum; að draga úr matarsóun, spara orku og minnka umbúðir og hlýtur fyrir það síðastnefnda tilnefninguna.
Ábyrgð í umbúðavali í forgrunni
Sérstök áhersla er lögð á ábyrgð í umbúðavali Krónunnar með því að bjóða umbúðalausar lausnir þegar hægt er og velja umhverfisvænar umbúðir fram yfir aðrar. Einnig hvetur Krónan til þess að umbúðir geti orðið fjölnota fremur en einnota. Þessi umbúðastefna Krónunnar endurspeglast í umbúða-píramídanum sem sjá má hér að neðan.
Dæmi um umbúðalaus verkefni:
Krónukranar eru staðsettir í verslunum Krónunnar í Vík og á Granda en þar býðst viðskiptavinum að fylla á fjölnota vatnsflöskur.
Í desember 2021 opnaði sjálfsali í verslun Krónunnar í Lindum sem býður upp á Hreppamjólk í glerflöskum beint frá bænum Gunnbjarnarholti í Skeiðar- og Gnúpverjahreppi.
Áfyllanlegur sápubar er á Granda fyrir vörur eins og sjampó, hárnæringu og uppþvottlög.
Umbúðalaus bændamarkaður á hverju hausti en þar fóru t.a.m í gegn 49 tonn af ópökkuðu grænmeti síðastliðið haust.
Umbúðalaus þurrvara er svo væntanleg í verslanir í haust.
Nýskapandi hringrásarlausnir fyrir plast
Að auki við að vinna eftir umbúðastefnu sinni hefur Krónan staðið fyrir mörgum verkefnum sem stuðla að aukinni hringrás plasts. Þá er allt plast sem fellur til í verslunum endurunnið á Íslandi í samstarfi við Pure North Recycling í Hveragerði og Plastplan. Dæmi um hringrásarverkefni:
Taktu poka, skildu eftir poka snýr að því að bjóða svokallaðar pokastöðvar fyrir fjölnota poka í verslunum
Afpökkunarborð – viðskiptavinum er boðið upp á að flokka og skilja eftir plast- og pappaumbúðir í öllum verslunum sem eru svo flokkaðar og endurunnar á réttan hátt.
Engir plastpokar – Krónan var fyrst matvöruverslana á Íslandi til að afnema einnota plastpoka úr ávaxta og grænmetisdeild og við afgreiðslukassa.
Segjum skilið við frauðplast – Krónan á í samtali við þjónustuaðila sem hyggjast framleiða kjötbakka úr pappa sem fellur til í verslunum þeirra.
Grænu kerrurnar – í maí hóf Krónan notkun á nýjum innkaupakerrum sem framleiddar eru úr endurnýttum fiskinetum og öðru endurunnu plasti úr sjónum. Þegar kemur að endurnýjun kerra framvegis verða þær af þessari gerð.
Allt plast sem fellur til í verslunum er endurunnið á Íslandi í samstarfi við Pure North Recycling í Hveragerði og Plastplan. 33,6 tonn af plasti fóru til Pure North árið 2021 og 780 kg til Plastplan.
Samstarf við Plastplan sem vinna úr plastinu fjölbreytta nytjahluti sem nýtast í rekstri Krónunnar eins og bændamarkaðsbox og kassaskiljur. Á árinu 2021 framleiddi Plastplan 3.660 hluti úr plasti frá Krónunni.
Bændamarkaðsbox framleidd af Plastplan úr plasti sem féll til úr verslunum Krónunnar
Við óskum Krónunni til hamingju með tilnefninguna!
Bláskelin, viðurkenning umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytis fyrir framúrskarandi plastlausar lausnir, verður afhent á málþingi Plastlauss september í Veröld – húsi Vigdísar þann 15. september kl. 17.
Í ár komust þrír aðilar í úrslitahóp og munum við segja frá þeim og þeirra frábæru lausnum á næstu dögum. Fyrrum handhafar Bláskeljarinnar eru Segull 67 Brugghús, Matarbúðin Nándin og Pure North Recycling.
Í dómnefnd Bláskeljarinnar í ár sátu Áslaug Hulda Jónsdóttir, aðstoðarmaður háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra, Skúli Þórðarson, sviðstjóri á Umhverfisstofnun, Sigríður Mogensen, sviðsstjóri hjá Samtökum iðnaðarins, Freyr Eyjólfsson verkefnastjóri hjá Sorpu og Kolbrún Fríða Hrafnkelsdóttir fyrir hönd Ungra Umhverfissinna.
Við hvetjum áhugasama til að mæta og hlýða á áhugaverðar umræður og sjá hver hlýtur Bláskelina í ár. Málþingið ber heitið Plastvandinn – reddast þetta? og munu brautryðjendur og sérfræðingar frá fyrirtækjum, háskólasamfélaginu, félagasamtökum og stjórnvöldum ræða viðbrögð við plastmengun og hvernig við getum unnið saman. Frítt inn og allir velkomnir!
Árverkniátakið Plastlaus september hefst í dag. Markmið átaksins er að hvetja okkur til að nota minna af einnota plasti og velja vörur úr öðru hráefni þegar því er komið við. Átakið snýst ekki um að vera fullkomlega plastlaus í september heldur að finna sér markmið í mánuðinum til að minnka neyslu á einnota plastumbúðum.
Í ár er sérstök áhersla lögð á vitundarvakningu um örplast. Í kynningarefni átaksins kemur m.a. fram að við innbyrðum 5 grömm af plasti með mat og drykk í hverri viku, sem samsvarar einu kreditkorti! Þetta eru ansi sláandi upplýsingar og því um að gera að setja sér markmið um að minnka plastið í september. Enginn getur allt en allir geta gert eitthvað!
Undanfarin ár hafa fregnir af örplasti verið áberandi og rannsóknir sýna að fáir ef einhverjir staðir á jörðinni virðast lausir við þessar örsmáu plastagnir. Í fyrra fundu íslenskir vísindamenn t.a.m. örplast í Vatnajökli og plast fannst í blóði manna í fyrsta skipti í ár.
En hvað er örplast? Plast hverfur ekki eða eyðist við náttúrulegt niðurbrot, heldur brotnar það niður í smærri og smærri hluta sem við köllum örplast. Í sumum tilfellum er örplast framleitt í tilteknum tilgangi, eins og t.d. plastþræðir í fatnað og örperlur í snyrtivörur. Það er því ljóst að ef hlutir úr plasti enda í náttúrunni hverfa þeir ekki þaðan heldur verða að téðu örplasti sem dreyfist um allt lífríkið. Við mennirnir innbyrðum einnig örplast þegar við borðum, drekkum og öndum. Lítið er vitað um áhrif þess á heilsu okkar að innbyrða plast en vitað er að ýmis eiturefni loða almennt vel við það.
Hvernig getum við lágmarkað örplastið sem frá okkur kemur og við erum útsett fyrir? Hér eru nokkur atriði sem gott er að hafa í huga:
Fyrst og fremst þurfum við að draga úr neyslu almennt – það dregur úr magni plasts sem kemur á heimilið.
Sleppum umbúðum og notum margnota þegar hægt er – drögum þannig úr notkun á einnota plasti.
Kaupum notuð föt og föt úr náttúrulegum efnum – örplast losnar frá fötum úr gerviefnum (t.d. polyester, pvc, nylon, polyamid, acrylic) við þvott og þá sér í lagi fyrstu þvottana.
Notum almenningssamgöngur, samnýtum ferðir, göngum eða hjólum – dekk eru stór uppspretta örplasts.
Leitum eftiráreiðanlegu umhverfismerkjunum; Svaninum, Evrópublóminu, Blá englinum, Bra Miljoval og Green Seal – tryggir neytendum vitneskju um að vara/þjónusta sé það besta fyrir umhverfið og heilsu.
Kaupum snyrtivörur sem innihalda ekki örplast – Beat the microbead er frábær síða (einnig til app) þar sem hægt er að fletta snyrtivörum upp og sjá hvort þær innihaldi örplast.
Loftum út og þrífum vel híbýlin okkar – örplast sem kemur frá m.a. húsgögnum, raftækjum og fötum loðir við rykið, best er að ná góðum gegnumtrekk a.m.k. tvisvar sinnum á dag í 5 mínútur í senn.
Umhverfisstofnun óskar eftir tilnefningum til Bláskeljarinnar 2022. Viðurkenningin verður veitt fyrirtæki, stofnun, einstaklingi eða öðrum fyrir framúrskarandi lausnir sem stuðla að minni plastnotkun og plastúrgangi í samfélaginu.
Viðurkenningin er hluti af aðgerðum umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra til að draga úr neikvæðum áhrifum plastnotkunar. Henni er ætlað að draga fram það sem vel er gert og hvetja til nýsköpunar. Sérstök úthlutunarnefnd velur viðurkenningarhafa en hana skipa fulltrúar frá háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunarráðuneyti, Plastlausum september, Samtökum iðnaðarins, Umhverfisstofnun og Ungum umhverfissinnum.
Óskað er eftir því að stutt greinargerð fylgi með tilnefningunum. Fyrirtæki, einstaklingar og stofnanir geta hvort heldur tilnefnt sig sjálf eða verið tilnefnd af öðrum.
Við val á verðlaunahafa er horft til eftirfarandi þátta:
nýsköpunargildis viðkomandi lausnar
hvort lausnin styðji við hugmyndafræði hringrásarhagkerfisins
hvert almennt framlag lausnarinnar er til umhverfismála
hvaða plastvöru er verið að komast hjá með lausninni
hefur lausnin möguleika á að komast í almenna notkun
Tillögur skulu berast Umhverfisstofnun eigi síðar en 20. júlí næstkomandi, merktar „Tilnefning: Bláskelin“ á netfangið ust@ust.is eða með pósti til Umhverfisstofnunar, Suðurlandsbraut 24, 108 Reykjavík.
Umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra mun veita viðurkenninguna í tengslum við árvekniátakið Plastlaus september.
Á dögunum hélt Umhverfisstofnun málþing fyrir mötuneyti um hvernig mætti sporna gegn matarsóun og minnka óþarfa umbúðanotkun. Tilefni málþingsins voru nýútgefnar leiðbeiningar okkar um umbúðanotkun og minni matarsóun í mötuneytum, þær má finna undir á heimasíðu Saman gegn sóun undir ,,Atvinnulíf“ þar sem fjallað er um matarsóun. Við vekjum sérstaka athygli á veggspjaldi sem var hannað við sama tilefni þar sem nokkrar vel valdar aðgerðir eru dregnar fram. Veggspjaldið er tilvalið til útprentunar, mætti gjarnan hanga inni í eldhúsum eða kaffistofum starfsfólks mötuneyta og hefur verið þýtt á bæði ensku og pólsku. Við hvetjum alla starfsmenn og rekendur mötuneyta til þess að kynna sér leiðbeiningarnar og nýta sér sem innblástur í bættu umhverfisstarfi.
Leiðbeiningarnar styðja við tvo málaflokka sem hafa nú þegar verið í forgrunni hjá Saman gegn sóun, það er að draga úr matarsóun og óþarfa plastnotkun. Tilurð leiðbeininganna er aðgerðir stjórnvalda í Innkaupastefnu matvæla fyrir ríkisaðila en þær voru skrifaðar með það í huga að geta nýst hvers konar stóru framleiðslueldhúsi hvort sem að það eru mötuneyti, veitingastaðir eða morgunverðarhlaðborð hótela.
Erindin í tímaröð:
Fundarstjóri var Kristín Helga Schiöth.
00:00-09:53: Kynning á nýjum leiðbeiningum Umhverfisstofnunar. Ásdís Nína Magnúsdóttir, sérfræðingur við Umhverfisstofnun.
09:34-23:53: Heilsusamlegt mataræði hagstætt umhverfinu. Anna Sigríður Ólafsdóttir, doktor í næringarfræði og prófessor við Menntavísindasvið HÍ.
23:54-35:18: Áherslur Matvælaráðuneytisins og stefnumótun um matvælaframleiðslu Íslands. Sigurður Eyþórsson, sérfræðingur við Matvælaráðuneytið.
35:19-47:00: Svansvottuð mötuneyti – Reynslusaga. Ríkharður Gústavsson, deildarstjóri og yfirmatreiðslumaður Íslandsbanka og Ásgeir Ólafsson, sérfræðingur rekstrarþjónustu Íslandsbanka.
47:01-58:56:00 – Umhverfisvænt mötuneyti – Upplifun neytenda. Kolbrún Ýrr Bjarnadóttir, íslenskukennari og meðlimur í Umhverfisnefnd Menntaskólans á Akureyri.
