Blog

Í dag er fyrsti vetrardagurinn. Þegar veturinn skellur á og veður fer að kólna fara flestir að huga að hlýrri fatnaði. Verslanir auglýsa oft haust- og vetrartísku sem einkennist oft af hlýjum peysum, treflum og yfirhöfnum og sumir kaupa sér ný föt fyrir veturinn.  En hvernig getur maður undirbúið sig fyrir veturinn án þess að ýta undir óþarfa neyslu og sóun? Svarið er einfalt, og snýst um að fylgja þessum fimm ráðum:

1. Kaupum minna
2. Kaupum notað
3. Notum lengur
4. Gerum við
5. Endurvinnum meira

Byrjum á því að fara yfir það sem við eigum og notum það sem hægt er að nota áfram. Ef flíkur sem til eru passa ekki lengur eða nýtast ekki af öðrum ástæðum er hægt að kaupa notað eða leigja. Með því að kaupa notaðar flíkur sparar þú orku, efni og vatn sem notað er í framleiðslu nýrra flíka. 

Hlýjum okkur í notaðri peysu

Við getum gert enn betur þar sem mikið úrval er af búðum sem selja notuð föt. Gæði notaðs fatnaðar á Íslandi eru almennt mikil og allir ættu að geta fundið sér eitthvað við sitt hæfi. Hér má finna lista yfir nokkrar verslanir sem selja notað: 

• Fatabúðir Rauða Krossins  – um allt land. 
• Aftur nýtt – Sunnuhlíð 12, Akureyri. Básar þar sem hægt er að kaupa og selja notaðan fatnað. 
• Barnaloppan– Skeifunni 11, Reykjavík. Básar þar sem hægt er að kaupa og selja notaðar barnavörur. 
• Extraloppan – Smáralind. Þar er hægt að kaupa og selja notuð föt fyrir fullorðna. 
• Hertex – Reykjavík og Akureyri. Fata og nytjamarkaður. 
• Kringlubazaar – Kringlunni. Þar er hægt að kaupa og selja notuð föt fyrir bæði börn og fullorðna. 
• Spúútnik – Kringlunni og Laugavegi 28b, Reykjavík. Notuð föt til sölu. 
• Stína fína – Strandgötu 29, Hafnarfirði. Umboðssala á notuðum fatnaði, skóm og fleira fyrir konur. 
• Trendport – Hafnargata 60, Keflavík. Þar er hægt að kaupa og selja notuð föt fyrir bæði börn og fullorðna. 
• Wasteland Reykjavík – Ingólfsstræti 5, Reykjavík. Notuð föt til sölu. 
• Verzlanahöllin – Laugavegi 26, Reykjavík. Þar er hægt að kaupa og selja notuð föt. 

Framhaldslíf fyrir yfirhafnir

Endurvinnum eða komum í áframhaldandi notkun fötum sem við getum ekki notað lengur. Skilum á rétta staði.  Skila má textíl meðal annars til: 

• Fatasöfnunar Rauða krossins 
• Textílsöfnunar Terru og Rauða krossins frá fyrirtækjum 

• Hertex 
• Samhjálp 

Plastmengun er ekki bara umhverfisvandamál heldur líka samfélagslegt mein. Hér fyrir neðan eru dæmi um hvernig plastmengun og ójöfnuður helst í hendur. Það er eins með plastið og svo margt annað tengt umhverfismálum – að þegar við hlúum að umhverfinu erum við um leið að hlúa að okkur.

Viðkvæmir hópar

Viðkvæmir hópar geta orðið fyrir verri áhrifum af plasti vegna óskilvirkrar sorphirðu eða skorti á sorphirðu. Einnig geta verið slæm áhrif af framleiðslu plasts, notkunar og mengaðs umhverfis vegna plasts.

Framleiðsla plasts

Plast er unnið úr olíu og olíuvinnsla getur verið mjög skaðleg og mengandi. T.d. hafa samfélög frumbyggja þurft að flýja landsvæði fyrir olíuborun, vinnslan getur mengað drykkjarvatn og olíuhreinsunsarstöðvar geta verið skaðlegar heilsu fólks sem býr í nágrenni þeirra.

Jafnrétti og plast

Konur eru líklegri til að vera útsettar fyrir eiturefnum í plasti vegna meiri notkunar plasts í vörum fyrir heimilið, snyrtivörum eða tíðarvörum.

Förgun plasts

Plast sem fær ekki rétta úrgangsmeðhöndlun endar gjarnan í sjónum þar sem það getur ógnað lífsviðurværi fólks sem reiðir sig á fæðu úr sjónum. Plast getur jafnvel leynst í fæðu og ógnað heilsu fólks.

Plasttínsla

Fólk sem starfar við plasttínslu er hlutfallslega meira útsett fyrir eiturefnum í plasti

Saman gegn sóun sýnir stuðning og samstöðu við konur sem greinst hafa með krabbamein í tilefni bleika dagsins 15. október. Brjóstakrabbamein er algengasta krabbamein meðal íslenskra kvenna og greinast rúmlega 230 konur á hverju ári. Ekki er vitað hvað veldur brjóstakrabbameini en margt bendir til að ýmsir áhættuþættir séu til staðar. Á meðal þess sem hefur verið rannsakað eru heilsuspillandi áhrif plasts. Að forðast útsetningu kvenna fyrir bæði plastefnum og öðrum heilsuspillandi efnum er því mikilvægt til að draga úr áhættu á brjóstakrabbameini. Vísbendingum um heilsuspillandi áhrif plasts fer fjölgandi og þessar niðurstöður eru í samræmi við það.

Tengsl á milli brjóstakrabbameins og BPA í plasti

Rannsóknir hafa endurtekið bent til þess að snerting við efni í plasti hafi ýmis heilsuspillandi áhrif og geti átt þátt í myndun krabbameina. Eitt mikilvægasta byggingarefnið í hörðu plasti er bisfenol A (BPA). BPA er innkirtlatruflandi efni sem hefur verið tengt við ýmis heilsufarsleg vandamál á við taugaatferlisraskanir, óeðlilegan þroska kynfæra drengja, ótímabæran kynþroska stúlkna og hormónatengd krabbamein (t.d. brjósta- og blöðruhálskrabbamein).

Paraben í brjóstakrabbameinsvefjum

Margar snyrtivörur innihalda einnig innkirtlatruflandi efnið paraben. Paraben er vel þekkt efni sem notað er í vörur til að auka geymsluþol þeirra. Paraben hafa hins vegar fundist í brjóstkirtlum og brjóstakrabbameinsvefjum. Á sama tíma er almenningur í auknum mæli útsettur fyrir plastögnum sem verða til við framleiðslu plasts og förgun úrgangs.

Nýleg rannsókn skoðaði samverkandi áhrif plastefna og parabena á myndun brjóstakrabbameins. Niðurstöður sýndu að paraben juku vöxt brjóstakrabbameinsfruma sem eru næmar fyrir estrógeni. Þessi áhrif urðu enn meiri ef bæði paraben og örplast voru til staðar.

Lausnir

Mörg fyrirtæki hafa nú þegar byrjað að taka BPA úr vörum sínum og neytendur geta haft augun opin fyrir BPA fríum vörum. Ábyrgð stjórnvalda er einnig mikil, en þau gætu t.d. bannað BPA í vörum og/eða styrkt rannsóknir og nýsköpun á BPA fríu plasti.  

Hvað er til ráða fyrir neytendur?

• Velja BPA fríar vörur
• Þrýsta á fyrirtæki að bjóða upp á BPA frítt og bæta merkingar
• Þrýsta á stjórnvöld
• Draga úr plastneyslu, t.d. versla umbúðalaust
• Kaupa minna – flest sem við kaupum kemur í plastumbúðum
• Styrkja krabbameinssamtök, t.d.:
  • Krabbameinsfélagið
  • Kraftur
  • Ljósið
  • Brjóstakrabbamein.is (hér má finna ráð til að draga úr snertingu við BPA)

Hvað geta verslanir gert?

• Kaupa meira BPA frítt
• Setja stefnu um að fasa út BPA fyrir ákveðinn tíma
• Setja framboð á BPA-fríu plasti inn í birgjamat
• Velja frekar vörur frá birgjum sem eru BPA fríar

Endurhugsum hvað veitir okkur hamingju og drögum í leið úr áhrifum loftslagsbreytinga á geðheilsu viðkvæmra hópa. 

Í tilefni af alþjóða geðheilbrigðisdeginum (e. World Mental Health Day) vill Saman gegn sóun vekja athygli á hvernig geðheilbrigðismál geta tengst sóun og umhverfismálum. Með því viljum við einnig leggja okkar að mörkum til að reyna bæta geðheilsu.  

Í ár er þema dagsins „Geðheilbrigði í ójöfnum heimi“ (e. Mental Health in an Unequal World). Lögð er áhersla á mikilvægi þess að geðheilbrigðisþjónusta sé öllum aðgengileg, ekki síst í ljósi áhrifa Covid-19 heimsfaraldurs á andlega heilsu viðkvæmra hópa og skerðingar á þjónustu við þessa hópa.  

En hvernig getur þetta tengst sóun og umhverfismálum?  

Geðheilsa tengist umhverfismálum á að minnsta kosti tvennan hátt:

• Annars vegar vegna þess að loftslagsáhrif hafa verstar afleiðingar í för með sér fyrir líkamlega og andlega heilsu viðkvæmra hópa. 
• Hins vegar vegna þess að efnis- og neysluhyggja virðist geta haft í för með sér neikvæð áhrif á geðheilsu fólks.  

Ójöfnuður og loftlagsbreytingar 

Ójöfnuður og  umhverfismál eru nátengd. Loftslagsbreytingar hafa mismikil áhrif á ólíka hópa í heiminum. Á meðal hópa sem eru líklegri til að verða fyrir verri áhrifum eru konur, börn, eldri borgarar, framlínufólk, fólk með geðræn vandamál og fátækt fólk.  

Þurrkar, flóð og hækkuð sjávarstaða í kjölfar loftslagsbreytinga mun hafa meiri áhrif á fólk í fátækari löndum heimsins. Þegar hamfarir vegna loftslagsbreytinga verða algengari mun fólk því í auknum mæli upplifa áföll og geðræn vandamál sem eykur enn frekar þörf á aðgengilegri geðheilbrigðisþjónustu fyrir þessa viðkvæmu hópa.  

Rannsakendur hafa jafnvel bent á að áhrif loftslagsbreytinga á geðheilsu hafi í raun verið stórlega vanmetin. Það er því rík ástæða til aðgerða gegn loftslagsbreytingum sé vilji til jafns aðgengis að heilbrigðisþjónustu. Neytendur geta lagt sitt af mörkum með því að draga úr sóun og óþarfa neyslu. 

Efnishyggja og andleg vanlíðan 

Við sem berum mesta ábyrgð á loftslagsbreytingum erum ekki undanskilin. Neysluvenjur okkar virðast geta haft verulega slæm áhrif á geðheilsuna. Að huga að óumhverfisvænum neysluvenjum okkar er því ekki einungis til ávinnings fyrir loftslagið og þar af leiðandi viðkvæma hópa, heldur gæti einnig bætt okkar eigin geðheilsu. 

Flestir þekkja það hvernig nýir hlutir geta veitt okkur hamingju, en sú hamingju endist oftast ekki lengi og fljótt kemur löngun í að kaupa eitthvað nýtt. Þetta getur orðið að vítahring neyslu, sem getur verið skaðlegur fyrir andlega heilsu, veskið okkar og umhverfið.  

Efnishyggja er áhersla á að eiga og kaupa hluti til þess að öðlast hamingju, betra sjálfsálit og betra álit annarra. Þessu fylgir að meiri tíma er varið í neyslu, minni sparnaður og að hlutum er oftar skipt út fyrir nýja. Rannsóknir hafa endurtekið gefið til kynna neikvæð áhrif efnishyggju á andlega líðan. Nýleg samantekt rannsókna sýndi skýrt að efnishyggja tengist minni lífsánægju, lægra sjálfsáliti, kvíða- og þunglyndiseinkennum og verri heilsu. 

Þetta bendir því til að sú hugmynd að efnislegir hlutir (t.d. föt, skór, lífstílsvörur) muni veita okkur hamingju geti verið okkur skaðleg. Það er því mikilvægt í neyslusamfélagi eins og á Íslandi að velta fyrir sér hvað veitir okkur raunverulega hamingju. Það getur verið leið til að huga að geðheilsunni.  

Hvað get ég gert?

Verum meðvituð þegar við erum að versla um hvort okkur vanti þennan hlut eða hvort auglýsingar hafi talið okkur trú um að lífið okkur verði betra ef við eigum hann. Það er vel hægt að breyta neysluvenjum sínum og þar með hafa einnig meiri tíma og pening til að verja í annað. Minnum okkur reglulega á það sem veitir okkur sanna ánægju, t.d. samvera með fólkinu í kringum okkur eða áhugamálin okkar. 

Hugmyndir fyrir geðheilsuna og umhverfið sem geta komið í stað neyslu: 

• Samverustundir 
• Hugleiðsla 
• Hreyfing 
• Nudd 
• Elda góðan mat  
• Lesa bók eða horfa á mynd  
• Make love, not co2 

Hver hefur ekki horft á umbúðaflóðið heima hjá sér, til dæmis eftir kaup í húsgagnaverslun, stórhátíðir, eða bara eftir viku söfnun í flokkunartunnurnar heima og hugsað – getur þetta virkilega verið umhverfisvænt? Á Íslandi er magn umbúðaplastúrgangs um 47 kg á hvern íbúa á ári hverju. Á fjögurra manna vísitölu fjölskyldu jafngildir það þyngdinni á heilu hreindýri af umbúðarplasti á ári! Magnið er svo enn meira ef við tökum með aðrar gerðir af umbúðum, eins og pappa og gler. Sama hvaða mælikvarði er notaður þá hlýtur það að teljast mikið magn, og allt þetta umbúðarfargan hefur óneitanlega áhrif á umhverfið. En umbúðir eru líka mjög nytsamlegar þar sem þær nýtast til að vernda og flytja vörur. Matvælaumbúðir úr plasti eru líka mjög oft mikilvægur liður í því að draga úr matarsóun.

Geta umbúðir verið umhverfisvænar?

Það er ekki til neitt sem heitir umhverfisvænar umbúðir, aðeins umhverfisvænni umbúðir. Með því er átt við að allar umbúðir hafa einhver neikvæð áhrif á umhverfið. Til eru ýmsar leiðir til að minnka neikvæð umhverfisáhrif umbúða, en besta leiðin er að halda umbúðunum í hringrás sem allra lengst. Hringrásarhagkerfið er hagkerfi þar sem leitast er við að koma í veg fyrir að auðlindir verði að úrgangi með áherslum sem tryggja að hægt sé að viðhalda verðmætum auðlinda eins lengi og mögulegt er. Helstu aðgerðir sem tryggja að auðlindum sé haldið í hagkerfinu eru að deila, gera við, endurnota, endurframleiða og endurvinna. Röðin á aðgerðunum er ekki tilviljunakennd, heldur eru þær í mikilvægisröð. Í dag er algengasti umhverfisvæni farvegurinn fyrir umbúðir endurvinnsla, en sem betur fer eru fleiri aðgerðir farnar að riðja sér rúms til að halda umbúðum í hringrás.

Hvað eru deiliþjónustur fyrir umbúðir?

Umbúðir er nefnilega hægt að endurskilgreina sem þjónustu í stað vöru. Þegar vörur eru keyptar í umbúðum er það oftast ekki umbúðirnar sjálfar sem viðskiptavinurinn ásælist, heldur að varan sé vel varðveitt og að hún komist örugglega heim. Þessu ástandi er hægt að ná með því að bjóða upp á hringrásar þjónustu í stað þess að viðskiptavinurinn kaupi umbúðirnar. Þægindi skipta oft neytendur miklu máli, en með því að bjóða upp á þjónustu sem gerir hringrás umbúða þægilegri aukast líkurnar á því að hringrás sé komið á. 

Mjólk í flösku endurvakin

Bæði erlendis og hérlendis eru fyrirtæki að stíga sín fyrstu skref í að koma á hringrásar umbúðum. Hér á landi er besta dæmið líklegast Matarbúðin Nándin. Matarbúðin er byggð á þeirri hugmynd að endurvekja mjólk í flösku. Hér áður fyrr voru mjólkurflöskur seldar í glerflöskum sem var skilað eftir notkun, þær þvegnar og svo endurfylltar. Matarbúðin Nándin hefur komið á skilakerfi fyrir glerumbúðirnar sem þau selja stóran hluta af matvörum sínum í. Þau hafa svo komið upp sérstakri þvottastöð sem mætir ströngum reglum hvað varðar hreinlæti og sótthreinsun. Matarbúðin hefur svo sett upp skilakerfi fyrir viðskiptavini sína. Á svipaðan hátt tekur Súrkál fyrir sælkera aftur við krukkunum undir súrkálið sitt til endurnýtingar. Súrkál fyrir sælkera hefur komið á samstarfi við verslanir svo þær taki á móti krukkunum þeirra. Krukkurnar eru svo þvegnar eftir ströngustu kröfum og nýttar aftur.

Umbúðir leigðar eins og rafskutlur

Erlendis eru svo dæmi um fyrirtæki sem nýtt hafa nýjustu tækni til að koma á deiliþjónustum fyrir umbúðir og gert það á stærri skala en hérlendis. Nú þegar hafa sprottið upp fyrirtæki sem hafa endurskilgreint kaffimál og matarílát sem þjónustu. Á svipaðan hátt og deiliþjónustur fyrir rafhjól og rafskutlur hafa gert, eru umbúðirnar merktar með QR kóða og þær leigðar í gegnum app. Viðskiptavinir leigja þar kaffimál og matarílát og skila þeim eftir notkun á skilastöðum. Viðskiptavinir geta leigt ílátin á einum stað og skilað þeim á öðrum, og fá svo endurgreitt skilagjald í gegnum app. Annað nýlegt dæmi er Tesco, sem er ein stærsta matvörukeðja Breta. Hún hefur nýverið sett á fót verkefnið Loop, sem býður upp á breitt vöruúrval í hringrásar umbúðum. Við hönnun kerfisins hefur verið hugað að bæði þægindum og hvötum til að styðja við hringrásina sem getur verið öðrum til eftirbreytni.  

Þeir sem skila, græða

Allar Loop umbúðir eru með skilagjaldi. Viðskiptavinir fá skilagjaldið endurgreitt í sérstöku Loop skilagjalds appi, en þaðan er hægt að millifæra yfir á bankareikning. Þegar Loop umbúðum er skilað er QR kóði þeirra skannaður á skilastöðvum og skilagjald svo greitt sjálfvirkt í appinu innan nokkura daga. Sá sem skilar Loop umbúðunum fær gjaldið, sem þýðir að þeir sem nenna ekki að skila umbúðunum geta til dæmis gefið þær áfram í góðgerðasamtök eða til félagstarfs. 

Hringrásarumbúðir jafn þægilegar og aðrar umbúðir

Til að auka þægindin er hægt að leigja svokallaða Loop skilapoka, þar sem hægt er að setja 10 Loop umbúðir í pokann og skila þannig á auðveldan hátt fleiri umbúðum í einu. Það er einnig skilagjald á Loop pokanum sjálfum, sem er hægt að endurheimta við skil. Skilastöðvarnar eru staðsettar í öllum búðum Tesco og einnig á útvöldum McDonalds stöðum. Í appinu eru kort þar sem hægt er að sjá alla staði þar sem hægt er að skila umbúðunum. Það er því hægt að kaupa Loop umbúðir á einum stað og skila þeim á öðrum. Markmið Loop er að hringrásar umbúðir séu jafn þægilegar og aðrar umbúðir, og því er ekki skilyrði að hreinsa umbúðirnar fyrir skil, þó að viðskiptavinir séu vissulega hvattir til þess.  

Væri ekki gaman að sjá eitthvað svipað í náinni framtíð á Íslandi?

Áttu grænmeti á síðasta séns? Vinningshafi samfélagsmiðla leiksins okkar sem nefnist Uppskriftir gegn sóun er með lausn á þeim vanda. @helenareynis leggur til að maður bjargi málunum með því að skella í einn núðlurétt. Þessar núðlur eru fyrir nautnaseggi, því þær eru bæði sjúklega easy og sjúklega tasty, eins og Helena sjálf orðaði það. 

Kremaða pastað hennar Kristrúnar

Innihald:

• Núðlur, t.d. instant núðlur
• Grænmeti sem er til, t.d. zucchini, gulrætur, sveppir
• Laukur, t.d. blanda af gulum lauk, hvítlauk og vorlauk
• sesamolía, eða önnur góð olía
• sesamfræ (má sleppa)
• soyja sósa
• gúrkubitar til skreytinga (má sleppa)

Aðferð:

• Hakkið lauk
• Skerið grænmeti í passlega bita
• Steikið grænmeti og lauk á pönnu. Hart grænmeti fyrst, svo mjúku grænmeti bætt við.
• Sjóðið núðlur samkvæmt leiðbeiningum
• Skvettið á smá sesamolíu og soya sósu
• Toppið með sesamfræjum og gúrkubitum

Hægt er að finna þessa uppskrift og fleiri uppskriftir gegn sóun hér. Við óskum @helenareynis til hamingju með vel verðskulduð verðlaun í leiknum og sendum henni 10.000 króna gjafabréf frá Te & Kaffi sem þökk.

Er grænmetisskúffan full af grænmeti sem hefur munað sinn fífil fegri? Vinningshafi samfélagsmiðla leiksins okkar sem nefnist Uppskriftir gegn sóun er með lausn á þeim vanda. @krumminn leggur til að maður búi til pottrétt úr grænmetinu og gefa því þannig nýtt líf. Skelltu svo bara smá próteini út í, eins og baunum eða afgangs kjúklingi og þá ertu kominn með saðsamann kvöldmat.  

Pottréttur Krumma

Innihald:

• 1/2 – 1 laukur, skiptir ekki máli hvaða gerð
• smá chilli eða engifer eða hvítlaukur, ef það er til
• afganga grænmeti, t.d. kartöflur, brokkolí, gulrætur
• 1 dós niðursoðnir tómatar
• 1 dós kókosmjólk eða bara venjulegur rjómi
• kjúklingabaunir eða rauðar linsubaunir eða afgangs kjúklingur
• krydd, t.d. oregano, basiliku eða túrmerik og karrí

Aðferð:

• steikið hakkaðan lauk og grænmeti á pönnu
• bætið kryddi út í og chilli, lauk eða engifer, ef það er notað
• bætið út í niðursoðnum tómötum og kókosmjólk út í og látið malla
• í lokin er baunum eða afgangs kjúklingi bætt út í svo það nái að hitna
• saltað og piprað eftir smekk
• borið fram með frosnu brauði sem hefur verið léttsteikt á pönnu með salti og pipar. Þarna koma endarnir á súrdeigsbrauðinu sér líka vel eða rest af polarbrauði.

Hægt er að finna þessa uppskrift og fleiri uppskriftir gegn sóun hér. Við óskum @krumminn til hamingju með vel verðskulduð verðlaun í leiknum og sendum henni 10.000 króna gjafabréf frá Te & Kaffi sem þökk.

Er grænmetisskúffan full af skorpnuðu og leiðu grænmeti? Vinningshafi samfélagsmiðla leiksins okkar Uppskriftir gegn sóun er með lausn á þeim vanda. Hún Kristrún Anna leggur til að maður búi til pastarétt úr grænmetinu og gefi því þannig nýtt líf. Smá pestó og smá rjómi lyftir svo pastanu í nýjar hæðir.

Kremaða pastað hennar Kristrúnar

Innihald:

• pasta, t.d. blöndu af penne og skrúfum
• tómatar, t.d. ein askja piccolo tómatar
• grænmeti sem er til, t.d. papríka, spergilkál, gulrætur
• laukur, t.d. blanda af gulum lauk og blaðlauk
• heill hvítlaukur
• 1 dós niðursoðnir tómatar
• 1/2 krukka pestó (má sleppa)
• sósu bragðbætir t.d. tabasco sósa, pizzu sósa, tómatsósa
• rjómi (má sleppa)
• salt, pipar og ítölsk krydd
• ólífuolía
• 1 dl pastavatn

Aðferð:

• Skerið hvítlaukinn í helming og steikið á pönnu í olíu
• Bætið við hökkuðum lauk. Þegar laukurinn er eldaður er hann settur til hliðar.
• Allt grænmetið (nema tómatarnir) skorið í hæfilega bita og steikt á pönnu. Passið að nýta grænmetið vel, t.d. með því að skera stilkinn á spergilkálinu í litlar ræmur.
• Á meðan er pastað soðið samkvæmt leiðbeiningum í öðrum potti.
• Kryddið grænmetið með salti, pipar, pastakryddi eða öðru grænu kryddi.
• Þegar grænmetið er steikt í gegn bætið aftur við lauknum, tómötunum og niðursoðnu tómötunum. 
• Setjið pastavatn, pestó, sósurnar til að bragðbæta og rjómann út í. Látið malla í 5-10 mín.
• Endið á því að bæta soðnu pasta og látið malla í 5 mín í viðbót.

Dásamlegt að bera fram með parmesan, steinselju og nýbökuðu hvítlauksbrauði. 

Hægt er að finna þessa uppskrift og fleiri uppskriftir gegn sóun hér. Við óskum Kristrúnu til hamingju með vel verðskulduð verðlaun í leiknum og sendum henni 10.000 króna gjafabréf frá Te & Kaffi sem þökk.

Rétt upp hönd sem hefur gerst sek eða sekur um að henda afgangs frönskum? Fyrsti vinningshafi samfélagsmiðla leiksins okkar sem nefnist Uppskriftir gegn sóun spurði fylgjendur sína þessarar áleitnu spurningar. Svarið er að líklegast hafa margir séð á eftir köldum frönskum í ruslið. Rannsóknir sýna að þeir sem borða mikið af skyndibita henda að jafnaði meiri mat. Þessu er hægt að breyta með því að gefa frönskunum nýtt líf í stað þess að henda þeim í ruslið.

Þetta var einmitt það sem hún Allý sem er með reikninginn heilsuhorn_allyjar á instagram. Hún skellti í eina mjög svo girnilega spænska tortilla með afgangs frönskum.

Spænsk Tortilla

Innihald:

• Afgangs franskar (sjoppu eða heimagerðar)
• 2-4 egg (fer eftir því hvað þú átt mikið af frönskum)
• 1 laukur
• Laukduft, frönsku krydd, hvítlauksduft allt eftir smekk
• Extra virgin ólífuolia

Aðferð:

• Skera franskar og lauk í mjög smáa bita
• Hita franskar örlítið upp í örbylgju til að mýkja
• Hræra öllu vel saman og leyfa því að standa
• Hella smá olíu á pönnu
• Hella blöndunni á pönnu
• Steikja við vægan hita
• Flippa yfir á disk og steikja á hinni hliðinni þar til klárt

Hægt er að finna þessa uppskrift og fleiri uppskriftir gegn sóun hér. Við óskum Allý til hamingju með vel verðskulduð verðlaun í leiknum og sendum henni 10.000 króna gjafabréf frá Te & Kaffi sem þökk.

Ný aðgerðaáætlun gegn matarsóun hefur verið lögð fram af umhverfis- og auðlindaráðherra. Hún samanstendur af 24 aðgerðum sem snúa að allri virðiskeðju matvæla, frá frumframleiðslu til neytenda. Markmið aðgerðanna er að minnka matarsóun um 30% fyrir árið 2025 og um 50% fyrir árið 2030. 

„Hér eru settar fram aðgerðir sem miða að því að Ísland nái markmiðum sínum um minni matarsóun. Með því að minnka matarsóun drögum við úr losun gróðurhúsalofttegunda, myndun úrgangs og ágangi á takmarkaðar auðlindir jarðar. Við aukum fæðuöryggi, styðjum við líffræðilega fjölbreytni og spörum peninga. Þessi barátta margborgar sig.“

segir Guðmundur Ingi Guðbrandsson, umhverfis- og auðlindaráðherra, sem lagði fram áætlunina.

Samstillt átak stjórnvalda, atvinnulífs og almennings

Framkvæmd 15 aðgerða er á ábyrgð stjórnvalda og 9 aðgerða á ábyrgð atvinnulífsins. Aðgerðunum má skipta í fjóra flokka:  

1. Atvinnulífið og aukið samstarf 
2. Rannsóknir og nýsköpun 
3. Menntun og fræðsla 
4. Hagrænir hvatar og regluverk 

Áætlunin er í samræmi við aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar í loftslagsmálum og stefnu um úrgangsforvarnir. Hún gerir ráð fyrir samstilltu átaki samfélagsins alls; atvinnulífs, almennings og stjórnvalda.

Á meðal aðgerða eru að: 

• Að auka samstarf atvinnulífs og stjórnvalda.
• Að koma á fót reglulegum mælingum á matarsóun.
• Að innleiða á hagræna hvata.
• Að auka menntun og fræðsla. 
• Að styðja við nýsköpun, rannsóknir og þróunarvinnu sem dregur úr matarsóun.

Ábyrgð Umhverfisstofnunar

Umhverfisstofnun kemur að fjölda aðgerða í samstarfi við hagaðila. Stofnunin ber ábyrgð á að koma á reglubundnum mælingum á matarsóun og að rannsaka orsakir matarsóunnar á heimilum. Auk þess ber Umhverfisstofnun ábyrgð á upplýsingamiðlun um matarsóun og matarsóunarverkefni og að nýta fjölbreyttar aðferðir til þess að veita almenningi stuðning við að draga úr matarsóun.  Saman gegn sóun heldur utan um þessar aðgerðir og nú þegar er hægt að nálgast fjölbreytt efni um matarsóun hér.

Starfshópur um áætlunina

Aðgerðaáætlunin byggir á vinnu starfshóps sem skipaður var árið 2019 til að móta tillögur gegn matarsóun. Í starfshópnum sátu auk fulltrúa Umhverfisstofnunar, fulltrúar stjórnvalda, atvinnulífs og frjálsra félagasamtaka.