Blog

Alþjóðlega ráðstefnan um plast í Norðurhöfum og kaldtempruðum svæðum sem upphaflega átti að fara fram í apríl hér á landi, hefur verið færð á netið sökum aðstæðna. Ráðstefnan fer nú fram á netinu, 2.-4. mars og 8.-9. mars 2021. Slóð verður send á alla skráða þátttakandur er nær dregur ráðstefnunni.

Skráning er í fullum gangi. Skráningargjald er 17.500 kr en 10.000 kr fyrir námsmenn.   

Veitt verður endurgreiðsla upp að núverandi og jafnframt lækkuðu skráningargjaldi fyrir þá einstaklinga sem borguðu upphaflegt skráningargjald (35.000 kr.), en hyggjast sækja viðburðinn í gegnum netið. Að sama skapi verður 90% endurgreiðsla af skráningargjaldinu fyrir þá einstaklinga sem þegar hafa skráð sig en geta ekki verið viðstaddir viðburðinn í gegnum netið. Í slíkum tilfellum, vinsamlegast sendið tölvupóst á arcticplastics2020@pame.is

Ísland fer með formennsku í Norðurskautsráðinu (Arctic Council) frá maí 2019 til maí 2021 og hefur á þeim tíma beitt sér í því að leita leiða og aðferða til að draga úr áhrifum og magni plasts á Norðurheimskautssvæðinu.

Frekar upplýsingar um ráðstefnuna má finna hér.

Ráðstefnan er styrkt af Alþjóðahafrannsóknaráðinu (ICES), Umhverfisáætlun Sameinuðu þjóðanna (UN Environment Program), OSPAR-samningnum um verndun Norðaustur-Atlantshafsins (The OSPAR Commission), Hafrannsóknanefnd UNESCO (IOC UNESCO), Kenndyskólanum við Harward háskóla (The Harward Kennedy School), Alþjóðlega Norðurheimsskauts vísindaráðinu (IASC), Háskóla Norðurslóða (UArctic), Alþjóða Kyrrahafshafrannsóknaráðið (PICES) og Vinnunefnd Norðurskautsráðsins um verndum Norðurslóða (PAME).

Við getum öll verið sammála um að líf okkar hefur umturnast á einn eða annan hátt á þeim tæplega níu mánuðum sem kórónuveirufaraldurinn  hefur staðið yfir.  Í janúar 2020 höfðu mörg okkar aldrei setið fjarfund og nú eru  þeir daglegt brauð flestra. Við höfum sleppt því að mæta í líkamsræktarstöðvar og reynt í staðinn að hreyfa okkur úti. Við höfum sleppt handabandi og knúsi en þess í stað brosað og veifað til hvors annars. Þótt faraldurinn hafi sett líf okkar úr skorðum og haft margvísleg neikvæð áhrif í för með sér þá er mikilvægt að draga af honum jákvæðan lærdóm. Til að mynda má sjá líkindi við ástand sem skapast af Covid-19 og ástandi sem hefur nú þegar orðið eða mun skapast vegna loftslagsbreytinga.  

Í grunninn þurfa viðbrögð við Covid-19 og loftslagsbreytingum að vera mjög svipuð. Þau krefjast þess  að við tökum meira  tillit til samfélagsins og mismunandi þarfa þeirra einstaklinga sem það byggja. Í kórónuveirufaraldrinum höfum við þurft að hægja á og jafnvel neita okkur um hluti sem okkur hefur áður þótt sjálfsagðir. Þó hafa margir talað um að þessar breytingar hafi jafnvel haft ófyrirséðar og jákvæðar afleiðingar á persónulegt líf sitt. Meiri samvera með nánustu og minni tími í verslunum, meiri tími úti í náttúru nærumhverfisins og færri ferðalög erlendis hafa kennt mörgum að meta það sem stendur þeim næst. Með færra fólki á ferð, og þar af leiðandi mun minna magn af eldsneytisbruna, mátti líka sjá mengunarský stórborga minnka og dýralíf taka við sér um víðan völl. Allt út af agnarsmárri veiru sem neyddi okkur til að hægja á.  

Fjöldi rannsókna hafa sýnt fram á að auðveldast er að breyta venjum okkar í tengslum við stóra lífsviðburði. Margir kannast við að setja áramótaheit eða vilja hlaupa maraþon fyrir stórafmæli. En einnig getur verið auðveldara að breyta gömlum vönum samhliða stórum breytingum, eins og þegar flutt er í nýtt húsnæði eða þegar maður byrjar á nýjum vinnustað. Vegna þess hve víðtæk áhrif kórónuveiru faraldurinn hefur haft í för með sér leynast í honum tækifæri til að gera almennar breytingar á vönum og hegðun til hins betra. Sjáið til dæmis hve fljót við vorum að venjast því að nota grímur í búð og sótthreinsa okkur stanslaust, eitthvað sem okkur hefði líklega þótt undarlegt fyrir ekki meira en ári síðan. Þetta sýnir að við getum vel breytt hegðun okkar. Það mun þó ekki gerast af sjálfu sér og taka þarf meðvitaða ákvörðun um að halda í þær jákvæðu breytingar sem hafa orðið síðustu tólf mánuðina.  

Grípum tækifærið og lítum yfir daglegu venjur, hvar leynast tækifæri til að gera betur? Á óvenjulegum tímum er auðveldara að festa breytingar í vana. Margt smátt gerir gerir eitt stórt. Hérna eru nokkrar uppástungur:  

• Höldum áfram að vinna heima einn dag í viku eftir covid, og drögum þannig úr umferð 
• Kaupum minna, en notað þegar við þurfum að kaupa  
• Prófum að taka almenningssamgöngur a.m.k. 1x í viku 
• Notaðu tvisvar sinnum meira grænmeti en sagt er til um í hefðbundnum mataruppskriftum 
• Eyðum tíma með fjölskyldunni 
• Nýtum okkur það sem náttúran býður uppá 

Nú átt þú leik.  

Áramótaheit með manneskjuna og plánetuna í forgrunni

Flestöll höfum við einhverntíma sett okkur áramótheit. Áramótin gefa okkur tækifæri til þess að horfa bæði tilbaka og fram á veginn. Margir komast þá að því að þeir myndu vilja vera heilbrigðari, hraustari og tileinka sér betri vana. Mikið af okkar óheilbrigðu vönum eiga líka samleið með óheilbrigði plánetunnar og nærumhverfisins. Áramótin geta því gefið okkur gott tækifæri til að stofna til heilbrigðara sambands við okkur sjálf og náttúrna.

En þó að margir kannist við að strengja sér heit, er hinsvegar allur gangur á því hversu vel það gengur að halda þau. Til að auka líkurnar á árangri koma hér nokkur góð ráð sem byggja á nýjustu tækni og vísindum úr atferlisfræðinni.

1. Hálfnað er verk er heitið er! Margir halda að áramótaheit þjóni engum tilgangi þar sem þau skili engum árangri. Í andstöðu við þetta hefur verið sýnt fram á tífaldan árangur hjá þeim sem settu sér áramótaheit borið saman við þá sem vilja breyta hegðun en settu sér engin heit.
   
   Þú gætir til dæmis komist að því þegar þú horfir tilbaka á árið 2020 (a.k.a. Annus Horribilis) að þrátt fyrir þær miklu áskoranir sem heimsfaraldurinn hafði í för með sér þá eru fjarfundir góðir til síns brúks. Afhverju ekki að heita því að halda áfram að vinna í fjarvinnu 2 daga í viku eftir að heimsfaraldri líkur?

2. Ákveddu að gera meira grænt! Í stærstu tilraun sem gerð hefur verið á árangri áramótaheita sýndu niðurstöðurnar að þeim gengur betur sem setja sér heit um að gera meira af einhverju, í staðinn fyrir að ætla að hætta að gera eitthvað.
   
   Þú gætir til dæmis dregið úr kolefnisspori þeirra matvæla sem þú borðar með því að ákveða að borða meira af grænmeti, ávöxtum, hnetum og baunum (í staðinn fyrir að heita því að hætta að borða rautt kjöt).

3. Vertu SMART! Það fer aldrei úr tísku að vera SMART í markmiðasetningu. Settu þér markmið sem eru skýr, mælanleg, aðlaðandi, raunhæf og tímasett og náðu þannig betri árangri. 
   
   Til dæmis gætir þú gert það meira SMART að draga úr matasóun. Þú gætir heitið því að einu sinni í viku eldar þú úr því sem er til í ísskápnum. Kallaðu það svo lata fimmtudaga og njóttu þess að þurfa ekki að fara út í búð, skipuleggja hvað þú ætlar að hafa í matinn, né eyða pening þann daginn.

4. Maður er manns gaman. Nýttu þér að við erum félagsverur í þágu umhverfisins. Fylgjumst með fólki sem er að gera góða hluti í umhverfismálum og hættum að fylgjast með fólki sem stuðlar að of mikilli neyslu. Fáðu svo endilega einhvern í lið með þér í þinni grænu vegferð.
   
   Til dæmis getur þú byrjað á því að segja fólki frá áramótaheitinu þínu og með því aukið líkurnar á því að þú náir settum markmiðum. Þú getur líka talað við vin eða maka og þið getið sett ykkur markmið saman. Svo er líka hægt að hreinsa til í samfélagsmiðlunum og skrá sig  af póstlista verslanna, og minnka þannig freistingar.

5. Gert er betra en fullkomið. Umhverfisvænn lífstíll þarf ekki að vera allt eða ekkert lífstíll. Munum að við erum mannleg, við gerum mistök og að enginn er 100% fullkomin. Það skilar oft líka mun betri árangri að ná markmiðum í skrefum.
   
   Þú getur til dæmis byrjað á því að skipta yfir í umhverfisvænni almenningssamgöngur einu sinn í viku. Þremur mánuðum seinna getur þú svo prófað að bæta við öðrum degi.

Í anda hugsunarháttar gegn sóun, hafa jólasveinarnir arkað grænum skrefum til byggða í ár. Við hjá Umhverfisstofnun fögnum þessari jákvæðu þróun! Um leið og við óskum ykkur gleðiðlegra jóla, hvejum við ykkur til að velja ykkur nokkra uppáhalds og tileinka ykkur siði þeirra á nýju ári!

Gleðileg jól og farsælt umhverfisvænna komandi ár!

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

Í síðustu viku kom út matvælastefna fyrir Ísland til ársins 2030. Einn af fimm lykilþáttum sem horft var til í mótun stefnunnar var umhverfi og þá var sérstaklega horft til hringrásarhagkerfisins og loftslagsmála. Í stefnunni kemur fram áhersla á bætta nýtingu auðlinda og minni sóun auk áherslu á að tryggja almenningi og fyrirtækjum gott aðgengi að leiðum til að endurnýta, endurvinna og farga. Einnig að fyrirtæki í matarframleiðslu dragi verulega úr losun gróðurhúsalofttegunda og bindi meira kolefni.

Framtíðarsýnin til ársins 2030 í kaflanum um hringrásarhagkerfið er:

Sóun auðlinda og matvæla hefur minnkað verulega. Hráefni, sem áður fóru til spillis eru nú endurnýtt og endurunnin í meiri mæli en áður og unnt er að framleiða meira úr minna hráefni. Rannsóknir á aðfangakeðju matvæla eru nýttar til stefnumótunar og ákvarðana.

Framtíðarsýn til ársins 2030 í kaflanum um loftslagsbreytingar er:

Landbúnaður og sjávarútvegur hafa dregið verulega úr losun gróðurhúsalofttegunda. Markmið um kolefnishlutleysi 2040 er í augsýn. Alþjóðlega er horft til íslenskra fyrirtækja í matvælaiðnaði sem fyrirmyndar í umhverfisvænum lausnum.

Það er ánægjulegt að sjá að nýtni og minni sóun eru fléttuð inn í stefnumótun ríkisins á fjölbreyttum sviðum og við hlökkum til að sjá hvaða aðgerðir verða lagðar fram í framhaldinu. Ef að nást á árangur í umhverfismáum með minni sóun, bættri auðlindanýtingu og minni losun gróðurhúsalofttegunda er mikilvægt að horfa á umhverfismálin þvert á málaflokka en ekki sem einangaraðan málaflokk.

Við hvetjum áhugasama til að kynna sér matvælastefnunna sem er aðgengileg hér og skoða kynningarmyndband stefnunnar hér að neðan!

Nú líður að enda nýtnivikunnar sem hefur farið fram undanfarna daga víðsvegar um Ísland og Evrópu. Átakið er samevrópskt og hefur það að markmiði að hvetja fólk til að draga úr óþarfa neyslu, nýta hluti betur og draga þannig úr myndun úrgangs. 

Umhverfisstofnun og Reykjavíkurborg hafa að þessu tilefni boðið til hádegiserinda en hér fyrir neðan má finna upptökur af fyrstu tveimur. Þriðju upptökunni verður bætt inn eftir morgundaginn eftir að erindið hefur verið flutt.

Out of sight, out of mind: the outsourced global warming impact of Iceland

Jukka Heinonen, prófessor við Háskóla Íslands flutti erindið Out of sight, out of mind: the outsourced global warming impact of Iceland. Erindið sem fór fram á ensku fjallar um neysludrifið kolefnisspor Íslendinga, en samkvæmt rannsóknum Jukka er það með því hæsta sem þekkist á heimsvísu.

Að lifa í samræmi við gildin okkar

Hrefna Björg Gylfadóttir flutti erindið Að lifa í samræmi við gildin okkar. Hrefna Björg er loftslagsaðgerðarsinni sem hefur kannað mismunandi leiðir til þess að hafa áhrif á umhverfi sitt, allt frá því að lifa zero waste lífsstíl yfir í að leiða stærri verkefni tengd kerfisbreytingum. Hrefna Björg fjallaði um hvernig við sem einstaklingar getum haft áhrif á tímum loftlagsbreytinga.

Umhverfisáhrif netnotkunar og gagnavera

Árni Jón Eggertsson framkvæmdastjóri Reykjavík Data Center segir okkur frá umhverfisáhrifum gagnavera og hvernig við getum dregið úr stafrænu kolefnisspori okkar.

Í ár var þema vikunnar „það sem ekki sést“ og er þar vísað til alls úrgangs og sóunar sem myndast í framleiðsluferli vöru áður en hún kemst í okkar hendur en einnig mengunar sem verður vegna virkni vöru án þess að við verðum þess sérstaklega vör. Dæmi um úrgang og sóun sem við gerum okkur svo sannarlega ekki alltaf grein fyrir er orkunotkun og kolefnisspor netnotkunar. 

Á morgun, 21. nóvember, hefst Nýtnvikan og stendur hún yfir til 29. nóvember. Átakið er samevrópskt og hefur það að markmiði að hvetja fólk til að draga úr óþarfa neyslu, nýta hluti betur og draga þannig úr myndun úrgangs. 

Í ár er þema vikunnar „það sem ekki sést“ og er þar vísað til alls úrgangs og sóunar sem myndast í framleiðsluferli vöru áður en hún kemst í okkar hendur en einnig mengunar sem verður vegna virkni vöru án þess að við verðum þess sérstaklega vör. Dæmi um úrgang og sóun sem við gerum okkur svo sannarlega ekki alltaf grein fyrir er orkunotkun og kolefnisspor netnotkunar. 

Umhverfisstofnun og Reykjavíkurborg bjóða til þriggja hádegiserinda í tilefni Nýtniviku. Erindin fara fram á Teams og eru allir velkomnir. 

Jukka Heinonen, prófessor við Háskóla Íslands, ríður á vaðið á mánudag og flytur erindið Out of sight, out of mind: the outsourced global warming impact of Iceland. Erindið fer fram á ensku og fjallar um neysludrifið kolefnisspor Íslendinga, en samkvæmt rannsóknum Jukka er það með því hæsta sem þekkist á heimsvísu. Sjá viðburð hér. 

Á þriðjudag stígur Hrefna Björg Gylfadóttir á stokk með erindið Að lifa í samræmi við gildin okkar. Hrefna Björg er loftslagsaðgerðarsinni sem hefur kannað mismunandi leiðir til þess að hafa áhrif á umhverfi sitt, allt frá því að lifa zero waste lífsstíl yfir í að leiða stærri verkefni tengd kerfisbreytingum. Hrefna Björg ætlar að fjalla um hvernig við sem einstaklingar getum haft áhrif á tímum loftlagsbreytinga. Sjá viðburð hér. 

Þriðja og síðasta erindið fjallar um umhverfisáhrif gagnavera og netnotkunar. Árni Jón Eggertsson framkvæmdastjóri Reykjavík Data Center segir okkur frá umhverfisáhrifum gagnavera og hvernig við getum dregið úr stafrænu kolefnisspori okkar. Erindið fer fram á föstudegi í Nýtnivikunni, sjá viðburð hér.

Nóvember er að mörgu leyti orðinn mánuður tilboðsdaga þar sem fyrirtæki keppast við að bjóða almenningi upp á góð verð fyrir jólin. Dagur einhleypra, svartur föstudagur og rafrænn mánudagur eru orðnir viðburðir sem boða komu jólanna. Það er jákvætt fyrir neytendur að geta keypt vörur og þjónustu á lækkuðu verði en menningin og stemmningin í kringum slíka daga er oft mjög tengd við ofneyslu.

Það er enginn sparnaður að kaupa hluti sem við þurfum ekki

Til þess að draga úr streytu fyrir jólin getur því verið gott ráð að detta ekki í þessa stemmningu. Það mikilvægasta sem við getum gert fyrir budduna og umhverfið er að spyrja okkur hvort við, eða aðilinn sem á að fá gjöfina, þarf á gjöfina að halda. Eykur gjöfin hamingju? Er hún raunverulega nytsamleg? Einnig er gott að spyrja sig hvort það sé hugsanlega eitthvað annað sem veitir meiri eða jafnmikla hamingju? Kannski einverskonar upplifun? Eða notuð bók í stað nýrrar? Margir eiga nú þegar allt sem þeim langar í og þá er til dæmis hægt að kaupa eitthvað góðgæti sem gleður. Oft eru litlu og persónulegu gjafirnar þær sem raunverulega skilja eitthvað eftir og búa til minningu sem heldur áfram að gefa 🙂

Með að spyrja þig þessara spurninga áður en tilboðsdagar renna upp er hægt að skipuleggja betur hvað á að vera í jólapökkunum og taka ákvarðanir áður en við förum í verslunarleiðangra.

Höfum í huga að lífsgæði felast ekki í hlutum heldur í góðum minningum, upplifunum og samveru með vinum og fjölskyldu

Til upprifjunar er gott að rifja upp þessa ágætu mynd frá vinum okkar hjá Landvernd.

Þann 8.september síðastliðinn gaf umhverfis- og auðlindaráðuneytið út aðgerðaáætlun í plastmálefnum sem ber titilinn Úr viðjum plastsins. Aðgerðaáætlunin byggir á tillögum samráðsvettvangs um plastmálefni sem að komu fulltrúar stjórnvalda, atvinnulífsins, félagasamtaka og þingflokka. Í áætluninni eru settar fram 18 aðgerðir sem miða að því að 1) draga úr notkun á plasti, 2) auka endurvinnslu á plasti, og 3) draga úr áhrifum plasts á lífríki hafs.

„Að ráðast gegn plastmengun er áskorun sem allar þjóðir heimsins standa frammi fyrir og hafa óæskileg áhrif plastmengunar á lífríki komið æ betur í ljós á síðustu árum og er mikilvægt fyrir íslenskt samfélag að grípa til aðgerða til að draga úr óábyrgri og óþarfri notkun plasts hér á landi, auka endurvinnslu plasts og lágmarka magn þess plasts sem ratar út í umhverfið, ekki síst til sjávar.“

Guðmundur Ingi Guðbrandsson, umhverfis- og auðlindaráðherra

Það verður spennandi að fylgjast með framgangi þeirra aðgerða sem settar eru fram og hvaða árangri þær munu skila. Það er gleðiefni að vinna við margar aðgerðanna er hafin og í sumum tilfellum er innleiðingunni lokið. Aðgerðaáætlunin er í góðu samræmi við áherslur í úrgangsforvarnarstefnunni Saman gegn sóun, þá sérstaklega aðgerðir undir kaflanum um að draga úr notkun á plasti. Aðgerðir sem settar eru fram þar snúa meðal annars að banni við sölu burðarpoka úr plasti, innleiðingu tilskipunar Evrópusambandsins um einnota plasthluti, áframhaldandi vinna við vitundavakningu um plastvandann, rekstur Bláskeljarinnar og auknir styrkir til rannsókna og þróunnar.

Við hvetjum áhugasama til að kynna sér efni aðgerðaáætlunarinnar !

Textíllab, tilraunastofa fyrir frumgerðir og nærsköpun, var hugmynd sem hlaut um síðustu helgi annað sæti í hugmyndasamkeppninni Spjaraþon.

Krafan um að lágmarka umhverfisáhrif textílframleiðslu er sífellt sterkari á sama tíma og áhugi að vinna textíl úr nýjum og náttúrulegum efnum hefur aukist.

Til að mæta þessu er hugmyndin að koma á fót svökölluðu textíllabi eða tilraunastofu með textíl. Þar er fólki gefin aðstaða til að prófa hugmyndir sínar um að vinna úr nýju hráefni meðal annars úr nærumhverfi sínu.

Hópurinn nefndi að jafnvel væri hægt að prófa ágengar plöntur í textílframleiðslu svo sem skógarkerfil sem myndi þá hafa þríþætt jákvæð umhverfisáhrif í för með sér. Losa okkur við ágengar plöntur sem grafa undan íslenskum vistkerfum, bæta auðlindanýtingu og draga úr losun gróðurhúsalofttegunda með því að færa framleiðsluna nær okkur. Að auki getur það haft jákvæð félagsleg áhrif að vinna textíl í nærumhverfi á sama tíma og verðmætasköpunin sem verður við framleiðslu sem þessa hefur jákvæð efnahagsleg áhrif.

Það var einstaklega ánægjulegt að sjá hugmyndina kvikna á staðnum og hvernig mikil sérþekking mættist í teymi sem þekktist ekki fyrir Spjaraþonið. En teymið skipa Þorbjörg Valdimarsdóttir sem meðal annars er textílhönnuður og með diplóma í nýsköpunarfræðum, Sara Valný Sigurjónsdóttir sem er listfræðingur og alþjóðamarkaðsfræðingur, Ásta Þórisdóttir, listgreinakennari og hönnuður, Helga Rún Pálsdóttir, klæðskerameistari, fatahönnuður og leikmynda- og búningahöfundur auk Ragnheiðar Guðmundsdóttir Textílhönnuði, myndlistarmanni og listgreinakennara.